«Μουσουλμανικό ΝΑΤΟ»: Σε προχωρημένες συνομιλίες η Τουρκία για ένταξη στο σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν

Αυτό που διαφοροποιεί τις τρέχουσες συνομιλίες από την ιστορική συνεργασία μεταξύ των τριών χωρών είναι η προσπάθεια επισημοποίησης αυτών των σχέσεων υπό ένα πλαίσιο αμοιβαίας άμυνας. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg, η Τουρκία βρίσκεται επί του παρόντος σε διαπραγματεύσεις για την ένταξή της σε ένα υφιστάμενο πλαίσιο αμοιβαίας άμυνας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.

Η συμφωνία αυτή θα αποτελούσε την τελευταία προσθήκη στη διμερή αμυντική συμφωνία μεταξύ του Πακιστάν και της Σαουδικής Αραβίας, η οποία θεσπίστηκε τον Σεπτέμβριο του 2025.

Αξιοσημείωτο είναι ότι το σύμφωνο περιλαμβάνει ρήτρα συλλογικής άμυνας, η οποία ορίζει ότι «οποιαδήποτε επίθεση» εναντίον ενός μέλους συνιστά επίθεση εναντίον όλων.

Την περασμένη Παρασκευή, το Bloomberg ανέφερε ότι οι συνομιλίες βρίσκονται σε «προχωρημένο στάδιο» και ότι μια συμφωνία είναι «πολύ πιθανή».

Η εν λόγω συμφωνία είναι η Στρατηγική Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας (SMDA), η οποία υπογράφηκε στο Ριάντ τον Σεπτέμβριο του 2025 από τον Σαουδάραβα διάδοχο του θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, και τον πρωθυπουργό του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ.

Το σύμφωνο επισημοποίησε μια μακροχρόνια σχέση ασφαλείας μεταξύ των δύο χωρών και περιλαμβάνει ρήτρα συλλογικής άμυνας παρόμοια με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.

Η συμφωνία οριστικοποιήθηκε στον απόηχο της αποτυχημένης ισραηλινής επίθεσης στη Ντόχα με στόχο τη δολοφονία ανώτερων πολιτικών ηγετών της Χαμάς, μια κίνηση που εξόργισε πολλούς Άραβες ηγέτες.

Παρά τις υψηλές εντάσεις στη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ασία, Σαουδάραβες και Πακιστανοί αξιωματούχοι υπογράμμισαν ότι η συμφωνία έχει αμυντικό χαρακτήρα και δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένων χωρών.

Εάν οριστικοποιηθεί, η προσχώρηση της Τουρκίας θα διευρύνει το σύμφωνο πέρα από το αρχικό διμερές πλαίσιο.

Θα εισαγάγει μια τρίτη σημαντική περιφερειακή στρατιωτική δύναμη στη συμφωνία, δημιουργώντας μια προοπτική ευθυγράμμισης που προσομοιάζει με ένα «Μουσουλμανικό ΝΑΤΟ».

Αυτό αντικατοπτρίζει τόσο το στοιχείο της συλλογικής άμυνας όσο και το γεωγραφικό εύρος της δυνητικής επιρροής του στη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ασία.

Δημοσιεύματα από πολλαπλά Μέσα Ενημέρωσης δείχνουν ότι οι διαπραγματεύσεις με την Άγκυρα βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο, αν και βασικές λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς.

Δεν έχει δημοσιοποιηθεί προσχέδιο κειμένου προσχώρησης και δεν είναι ακόμη γνωστό εάν η Τουρκία θα αναλάβει πανομοιότυπες υποχρεώσεις βάσει της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας ή εάν ο ρόλος της θα προσαρμοστεί μέσω πρόσθετων διατάξεων.

Γιατί αυτό το σύμφωνο είναι αξιοσημείωτο

Και οι τρεις χώρες μοιράζονται αλληλοκαλυπτόμενα στρατηγικά συμφέροντα και μια ιστορία αμυντικής συνεργασίας που προηγείται της SMDA.

Η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν διατηρούν εδώ και καιρό στενούς στρατιωτικούς δεσμούς, συμπεριλαμβανομένων ρυθμίσεων εκπαίδευσης και παροχής συμβουλών, ενώ η Τουρκία έχει εμβαθύνει τις αμυντικές σχέσεις και με τα δύο κράτη τα τελευταία χρόνια.

Αυτό που διακρίνει τις τρέχουσες συνομιλίες από την ιστορική συνεργασία είναι η προσπάθεια θεσμοθέτησης αυτών των σχέσεων.

Κάθε χώρα προσφέρει συμπληρωματικά πλεονεκτήματα σε μια τέτοια διευθέτηση: η Σαουδική Αραβία συνεισφέρει σημαντικούς οικονομικούς πόρους και περιφερειακό διπλωματικό βάρος ως η μεγαλύτερη οικονομία στον αραβικό κόσμο.

Το Πακιστάν παρέχει στρατηγικό βάθος μέσω του μεγάλου στρατού του, των πυραυλικών του δυνατοτήτων και της πυρηνικής αποτροπής.

Η Τουρκία προσθέτει ουσιαστική συμβατική στρατιωτική ισχύ, επιχειρησιακή εμπειρία και μια ταχέως αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία.

Μαζί, αυτές οι δυνατότητες θα μπορούσαν να σχηματίσουν ένα πιο δομημένο και συντονισμένο μπλοκ ασφαλείας από την υφιστάμενη διμερή συμφωνία Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν.

Το αναφερόμενο ενδιαφέρον της Τουρκίας εγείρει επίσης ερωτήματα σχετικά με τη θέση της εντός του ΝΑΤΟ.

Ως ο δεύτερος μεγαλύτερος μόνιμος στρατός της Συμμαχίας, η Άγκυρα επιδιώκει όλο και περισσότερο τη στρατηγική αυτονομία και τη διαφοροποίηση των εταιρικών σχέσεων ασφαλείας της.

Αυτό συμβαίνει καθώς η Άγκυρα συνεχίζει τις διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον για μια πιθανή επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35, μια κίνηση που φέρεται να αντιμετωπίζει την αντίσταση του Ισραήλ εν μέσω ευρύτερων ανησυχιών για την περιφερειακή στάση της Τουρκίας.

Αν και η συμμετοχή σε ένα ξεχωριστό αμυντικό σύμφωνο δεν θα παραβίαζε αυτόματα τις υποχρεώσεις προς το ΝΑΤΟ, θα μπορούσε να περιπλέξει τις σχέσεις της Τουρκίας με τους δυτικούς συμμάχους και να προσθέσει άλλο ένα επίπεδο πολυπλοκότητας στους ήδη τεταμένους δεσμούς της με τμήματα της Συμμαχίας.

Ο Νιχάτ Αλί Οζκάν, στρατηγικός αναλυτής σε δεξαμενή σκέψης στην Άγκυρα, προσέφερε κάποια εξήγηση για το ενδιαφέρον της Τουρκίας στη συμφωνία.

«Καθώς οι ΗΠΑ δίνουν προτεραιότητα στα δικά τους συμφέροντα και σε εκείνα του Ισραήλ στην περιοχή, η μεταβαλλόμενη δυναμική και οι επιπτώσεις από τις περιφερειακές συγκρούσεις ωθούν τις χώρες να αναπτύξουν νέους μηχανισμούς για τον προσδιορισμό φίλων και εχθρών», δήλωσε σε συνέντευξή του στο Bloomberg.

Το διευρυνόμενο διπλωματικό αποτύπωμα της Τουρκίας υπογραμμίστηκε επίσης από τις πρόσφατες εξελίξεις στην Ουάσιγκτον.

Σύμφωνα με την Jerusalem Post, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ διόρισε την Τουρκία στο «Συμβούλιο Ειρήνης» για τη Γάζα, μια κίνηση που τοποθετεί την Άγκυρα σε μια μικρή ομάδα περιφερειακών και διεθνών παραγόντων που εμπλέκονται στη διαμόρφωση προτάσεων για τη μεταπολεμική περίοδο στον θύλακα.

Ο διορισμός αυτός υπογραμμίζει την αυξανόμενη εμπλοκή της Τουρκίας σε πολλαπλά διπλωματικά επίπεδα, ακόμη και όταν επιδιώκει παράλληλες αμυντικές συνομιλίες με εταίρους στη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ασία.

Για τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, η επέκταση της SMDA μπορεί να βοηθήσει στη θεσμοθέτηση εγγυήσεων ασφαλείας εν μέσω μεταβαλλόμενων παγκόσμιων ευθυγραμμίσεων.

Για την Τουρκία, η κίνηση αυτή θα σηματοδοτούσε τη διάθεση να αγκυροβολήσει τον περιφερειακό της ρόλο μέσω επίσημων αμυντικών δεσμεύσεων πέρα από το διατλαντικό πλαίσιο.

Ενώ εκκρεμεί ακόμη η επίσημη επιβεβαίωση, η πιθανή είσοδος της Τουρκίας στο αμυντικό σύμφωνο Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν θα αποτελούσε μια αξιοσημείωτη εξέλιξη στην αρχιτεκτονική ασφαλείας της περιοχής.

Ο αναλυτής του The Media Line, Αρσάντ Μεχμούντ, σημειώνει ότι η συμπερίληψη μιας επίσημης ρήτρας αμοιβαίας άμυνας, αντί για την ανεπίσημη ή ad hoc συνεργασία, είναι αυτό που δίνει στην επικείμενη διευθέτηση ευρύτερο στρατηγικό βάρος, ιδιαίτερα εν μέσω μεταβαλλόμενων περιφερειακών συσχετισμών.

Πηγή: Jerusalem Post