Πώς να εκπαιδεύσετε τον αλγόριθμό σας (γιατί οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης σάς δίνουν πλέον τη δύναμη)

Από την Google μέχρι το Instagram, οι χρήστες αποκτούν μεγαλύτερο έλεγχο στις ροές περιεχομένου τους. Δείτε τι αλλάζει, γιατί έχει σημασία – και ποιοι κίνδυνοι ελλοχεύουν.

Πίσω από κάθε κίνηση του δακτύλου σας στην οθόνη (swipe) και κάθε δευτερόλεπτο που αφιερώνετε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, βρίσκεται ένα εξαιρετικά περίπλοκο σύστημα, εκπαιδευμένο να προβλέπει τι είναι αυτό που θα σας κρατήσει σε εγρήγορση για να συνεχίσετε να παρακολουθείτε, να κοινοποιείτε και να σχολιάζετε έστω και λίγο περισσότερο.

Αυτοί οι ολοένα και πιο εξελιγμένοι αλγόριθμοι καθορίζουν πολλά περισσότερα από τη διάρκεια της μπαταρίας σας και το εύρος της προσοχής σας.

Διαμορφώνουν τον δημόσιο λόγο, την πολιτική και την ταυτότητά μας, επηρεάζοντας τη σχέση μας με τον κόσμο και μεταξύ μας.

Αναμφισβήτητα, αποτελούν μία από τις ισχυρότερες αλλά και πιο αδιαφανείς δυνάμεις, κατευθύνοντας τις ροές μας (feeds) και επηρεάζοντας τη ζωή μας.

Ωστόσο, αυτή η εποχή των συστημάτων «μαύρου κουτιού» που ορίζουν τι βλέπουμε, αλλάζει.

Τους τελευταίους μήνες, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και οι μηχανές αναζήτησης σηματοδότησαν την έναρξη μιας νέας εποχής πληροφοριών, επιτρέποντας στους χρήστες να έχουν μεγαλύτερο έλεγχο.

Αυτή η τάση ξεπερνά τις μικροδιορθώσεις ή τις σιωπηλές αποκρύψεις (mutes) και αναμένεται να γιγαντωθεί φέτος.

Πρωταγωνιστές στην αλλαγή είναι οι νέες λειτουργίες που δοκιμάζονται ή εισάγονται σταδιακά στις εφαρμογές της Meta, στο Google Search και στο Discover – εργαλεία που θέτουν περισσότερη δύναμη στα χέρια σας.

Your Algorithm: Ένας νέος τρόπος ελέγχου στο Instagram

Τον Δεκέμβριο, ο διευθύνων σύμβουλος του Instagram, Άνταμ Μοσέρι, ρώτησε τους ακολούθους του:

«Θέλατε ποτέ να δείτε τον αλγόριθμό σας; Να κάνετε κάποιες αλλαγές; Λοιπόν, από αυτή την εβδομάδα, μπορείτε να το κάνετε στο Instagram».

Παρουσίασε τη νέα λειτουργία «Your Algorithm», η οποία χρησιμοποιεί Τεχνητή Νοημοσύνη για να δείξει στον χρήστη ποια θέματα έχει βελτιστοποιηθεί να προβάλλει η ροή των Reels του.

Οι χρήστες μπορούν να επεξεργαστούν ή να προσθέσουν στοιχεία σε αυτή τη λίστα, ενώ έχουν την επιλογή να την κοινοποιήσουν δημόσια μέσω των Stories.

Ο Μοσέρι δήλωσε ότι το Instagram δοκιμάζει αυτή τη λειτουργικότητα στην καρτέλα Αναζήτησης, με στόχο να τη μεταφέρει σύντομα και στην κεντρική ροή (Home feed).

Αν και το εργαλείο είναι προς το παρόν διαθέσιμο μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, ανέφερε ότι σύντομα θα επεκταθεί, περιλαμβάνοντας υποστήριξη και για άλλες γλώσσες.

«Είμαι ιδιαίτερα ενθουσιασμένος για έναν κόσμο όπου θα υπάρχει διαφάνεια και έλεγχος γύρω από τον αλγόριθμό σας», τόνισε.

«Dear algo» στο Threads

Το Instagram δεν είναι η μόνη πλατφόρμα της Meta που ακολουθεί αυτή τη διαδρομή.

Στη συγγενική εφαρμογή, το Threads, η μετατόπιση φαίνεται να είναι άμεσο αποτέλεσμα ενός κινήματος των ίδιων των χρηστών.

Οι χρήστες μοιράζονταν αναρτήσεις ζητώντας αστειευόμενοι από τον αλγόριθμο να τους δείχνει περισσότερο ή λιγότερο ένα θέμα, ξεκινώντας με τη φράση «Dear Threads algo» (Αγαπητέ αλγόριθμε του Threads).

Στις 4 Δεκεμβρίου, ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, ανταποκρίθηκε ανακοινώνοντας μια νέα λειτουργία. «Εμπνευσμένοι από όλους εσάς που ξεκινήσατε τα αιτήματα “dear threads algo”, θα δοκιμάσουμε μια νέα λειτουργία όπου, αν γράψετε “dear algo”, θα τοποθετείται όντως περισσότερο από αυτό το περιεχόμενο στη ροή σας!».

Ο επικεφαλής του Threads, Κόνορ Χέις, εξήγησε ότι οι αλλαγές είναι προσωρινές και δημόσιες: «Αν το προφίλ σας είναι δημόσιο, οι άλλοι μπορούν να δουν το αίτημά σας και να αλληλεπιδράσουν μαζί σας γι’ αυτό».

Από το να ζητούν «όχι spoilers» για το φινάλε του Stranger Things μέχρι την αναζήτηση περιεχομένου από ειδικούς, οι χρήστες έχουν αγκαλιάσει τη λειτουργία, ακόμη και εκεί που δεν είναι ακόμα διαθέσιμη.

Απλά ρωτήστε το Grok

Το «X» (πρώην Twitter) ακολουθεί παρόμοιο δρόμο. Ο Έλον Μασκ ανακοίνωσε ότι η πλατφόρμα θα κινείται από αλγορίθμους Τεχνητής Νοημοσύνης και ότι «μέχρι τον Νοέμβριο ή σίγουρα τον Δεκέμβριο, θα μπορείτε να προσαρμόζετε τη ροή σας δυναμικά, απλά ρωτώντας το Grok».

Ουσιαστικά, πρόκειται για την ίδια λογική, χρησιμοποιώντας το ενσωματωμένο chatbot (μοντέλο μεγάλης γλώσσας) του «X».

Αυτή η τάση παρατηρείται και στο YouTube, το οποίο αποκάλυψε μια δοκιμαστική έκδοση ενός chatbot που επιτρέπει στους θεατές να ζητούν το περιεχόμενο που επιθυμούν χρησιμοποιώντας φυσική γλώσσα.

Google: Προτιμώμενες πηγές και Discover

Η Google πειραματίζεται επίσης με μέτρα που επιτρέπουν στους χρήστες να προσαρμόζουν χειροκίνητα τους αλγορίθμους που καθορίζουν τα αποτελέσματα αναζήτησης ή τις ειδήσεις στο τμήμα Discover.

Η λειτουργία Preferred Sources (Προτιμώμενες Πηγές) επιτρέπει στους χρήστες να επιλέγουν ποια ειδησεογραφικά μέσα ή ψηφιακές πλατφόρμες προτιμούν να διαβάζουν.

Παρόλο που η Google υποστηρίζει ότι η ταξινόμηση παραμένει αλγοριθμική για να διασφαλίζεται η ποικιλία, τα αποτελέσματα μπορούν να φιλτράρονται ώστε να εμφανίζονται συχνότερα οι πηγές της προτίμησης του χρήστη.

Στο Discover, το οποίο βασίζεται σε μοντέλα πρόβλεψης ενδιαφερόντων και όχι σε λέξεις-κλειδιά, προστέθηκε το κουμπί «Follow» δίπλα στις προεπισκοπήσεις ιστοριών.

Αν και η πρόσβαση είναι προς το παρόν περιορισμένη κυρίως σε χρήστες Android, αναμένεται ευρύτερη εφαρμογή εντός του 2026.

Γιατί συμβαίνει τώρα αυτή η αλλαγή;

Από τις αρχές της δεκαετίας του 2010, οι αλγόριθμοι ανακάλυψης κυριαρχούσαν, με το Facebook να εγκαταλείπει το σύστημα EdgeRank (που βασιζόταν στη δύναμη των προσωπικών σχέσεων) για χάρη της μηχανικής μάθησης που στόχευε στη διατήρηση του χρήστη στην πλατφόρμα.

Η επιτυχία του πανίσχυρου συστήματος For You του TikTok κατέστησε αυτή την αδιαφανή επιμέλεια ως το παγκόσμιο πρότυπο.

Οι χρονολογικές ενημερώσεις από τους λογαριασμούς που ακολουθούσαμε εξαφανίστηκαν, μέχρι που το 2022 η νομοθεσία ανάγκασε τις πλατφόρμες να τις επαναφέρουν ως επιλογή, αν και παρέμεναν κρυμμένες και ποτέ δεν ήταν η προεπιλογή.

Bluesky και το «σκουπίδι» της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI slop)

Το Bluesky, που ιδρύθηκε από τον Τζακ Ντόρσεϊ, έφερε την επανάσταση ανατρέποντας την προεπιλογή.

Επιτρέπει στους χρήστες να επιλέγουν μεταξύ πολλαπλών ροών και να ορίζουν ποιος αλγόριθμος -χρονολογικός ή ανακάλυψης- θα τις διαχειρίζεται.

Μέχρι τον Νοέμβριο του 2024, ο δημοσιογράφος τεχνολογίας Κρις Στόκελ-Γουόκερ το χαρακτήρισε ως «το μέλλον των μέσων κοινωνικής δικτύωσης».

Ταυτόχρονα, βρισκόμαστε στην εποχή του περιεχομένου GenAI (παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη), το οποίο αλλάζει δραστικά τις ροές μας.

Το Pinterest, για παράδειγμα, έδωσε στους χρήστες περισσότερο έλεγχο στο περιεχόμενο που δημιουργείται από AI, ανταποκρινόμενο στο γεγονός ότι τέτοιο περιεχόμενο αποτελεί πλέον το 57% όλου του διαδικτυακού υλικού.

Διαφάνεια και έλεγχος δια νόμου

Η νομοθεσία είναι ο ισχυρότερος παράγοντας πίσω από αυτή τη συλλογική προσπάθεια. Βάσει της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) της ΕΕ, οι πλατφόρμες με πάνω από 45 εκατομμύρια χρήστες πρέπει να προσφέρουν την επιλογή μη εξατομικευμένων ροών.

Πρόσφατα, ολλανδικό δικαστήριο έκρινε ότι η Meta πρέπει να παρέχει πιο προσβάσιμες επιλογές για μη αλγοριθμικές ροές.

Στις ΗΠΑ, δύο γερουσιαστές πρότειναν την Πράξη για τη Λογοδοσία των Αλγορίθμων (Algorithm Accountability Act), με στόχο να καταστήσουν τις εταιρείες υπεύθυνες για τις επιπτώσεις των αλγοριθμικών ροών στους χρήστες.

Οι κίνδυνοι: Ευθύνη, «θάλαμοι αντήχησης» και ιδιωτικότητα

Καθώς το 2026 εξελίσσεται, θα βλέπουμε όλο και περισσότερο τον «άνθρωπο στον βρόχο» (human in the loop). Οι χρήστες θα έχουν περισσότερους μοχλούς ελέγχου, αλλά αυτό δεν στερείται κινδύνων:

Νομική ευθύνη: Μπορούν οι εταιρείες να θεωρηθούν υπεύθυνες για μια ροή που ο ίδιος ο χρήστης έχει εν μέρει σχεδιάσει;

Στόχευση: Κακόβουλοι δρώντες και διαφημιστές θα εκμεταλλευτούν τα δημόσια αιτήματα αλγορίθμων για να στοχεύσουν τους χρήστες με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Θάλαμοι αντήχησης (Echo chambers): Ο κίνδυνος εγκλωβισμού σε απόψεις που ήδη συμμεριζόμαστε μπορεί να επιδεινωθεί, αν οι χρήστες μπορούν να αποκλείσουν εντελώς κάθε αντίθετη γνώμη.

Είτε αυτή η εποχή ενδυναμώσει τους χρήστες είτε ενισχύσει τους κινδύνους, ένα είναι βέβαιο: το 2026 είναι η χρονιά που πρέπει να ξεκινήσετε να εκπαιδεύετε τους αλγορίθμους σας.

Πηγή: The National