The Jerusalem Post: Η Τουρκία ως το «νέο Ιράν»; Η αυξανόμενη πρόκληση της Άγκυρας στα δυτικά συμφέροντα

Η αυξανόμενη περιφερειακή επιρροή της Τουρκίας και οι δεσμοί της με τη Χαμάς αποτελούν πρόκληση για την ασφάλεια του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ.

Καθώς το Ιράν και οι πληρεξούσιοί του δέχονται πλήγματα από τις αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις, οι αναλυτές διερωτώνται αν η Τουρκία αναμένει στο παρασκήνιο για να αναδυθεί ως ο επόμενος «μπαμπούλας» της περιοχής.

Η απάντηση είναι πιθανότατα καταφατική, αν και με τη δική της ιδιαίτερη μορφή.

Η Τουρκία δεν είναι Ιράν, αλλά η απεικόνισή της απλώς ως μιας «ενοχλητικής» ή «περίπλοκης» δύναμης το μόνο που καταφέρνει είναι να αποθρασύνει ένα ωριμάζον εχθρικό καθεστώς, το οποίο διαθέτει εδραιωμένο ιστορικό υπονόμευσης των Δυτικών συμμάχων του.

Ο ισχυρισμός ότι η Τουρκία στερείται την ιδεολογική ακαμψία ή τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν είναι αληθής, αλλά σε μεγάλο βαθμό αλυσιτελής.

Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν η Τουρκία υπονομεύει ενεργά τα συμφέροντα ασφαλείας των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και της περιοχής.

Υπάρχει ελάχιστη αμφιβολία ότι η Άγκυρα πράττει ακριβώς αυτό, και μάλιστα με αυξανόμενο θράσος όσο περνά ο καιρός.

Δεν χρειάζεται να ανατρέξει κανείς βαθιά στο παρελθόν για να βρει παραδείγματα.

Μόλις στις 9 Μαρτίου, η Τουρκία στάθμευσε έξι αμερικανικής κατασκευής μαχητικά αεροσκάφη F-16 στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου.

Η κίνηση αυτή αποτέλεσε σημαντική κλιμάκωση στη στρατιωτικοποίηση των αμφισβητούμενων εδαφών, για να μην αναφερθεί η πιθανή παραβίαση της αμερικανικής νομοθεσίας.

Τα έξι μαχητικά αεροσκάφη αποτέλεσαν επίσης μια ορατή πράξη εκφοβισμού προς το Ισραήλ, το οποίο απέχει λιγότερο από 300 μίλια από την Κύπρο.

Η Τουρκία αξιοποιεί την περιφερειακή της θέση όχι για να ενισχύσει τις δυτικές της συμμαχίες, αλλά για να προκαλέσει τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους εταίρους τους.

Η Άγκυρα ηγείται των προσπαθειών για τη μεσολάβηση εκεχειρίας στον πόλεμο κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, όχι επειδή επιθυμεί πρωτίστως την περιφερειακή ειρήνη, αλλά επειδή ένα αποδυναμωμένο ιρανικό καθεστώς θα εξυπηρετήσει τη φιλοδοξία της να αναδειχθεί σε περιφερειακό ηγεμόνα.

Αυτή η στάση δεν είναι τυχαία. Πουθενά δεν είναι σαφέστερη αυτή η τάση από ό,τι στη σχέση της Τουρκίας με τη Χαμάς, η οποία προϋπάρχει της τρέχουσας σύγκρουσης.

Η υποστήριξη της Άγκυρας προς τη Χαμάς δεν περιορίζεται απλώς σε ρητορικούς επαίνους.

Η σχέση της Τουρκίας με τη Χαμάς

Η προστασία της Τουρκίας προς τη Χαμάς δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ζήτημα διαφωνίας με τη Δύση ή ως μια κατανοητή σχέση μιας χώρας με μουσουλμανική πλειοψηφία με την «παλαιστινιακή υπόθεση».

Πρέπει να εκληφθεί ως αυτό που πραγματικά είναι: μια χώρα του ΝΑΤΟ που συνηγορεί υπέρ μιας τρομοκρατικής οργάνωσης -όπως έχει οριστεί από τις ΗΠΑ- η οποία υπονομεύει τα συμφέροντα ασφαλείας της διατλαντικής συμμαχίας.

Η Χαμάς, ως πληρεξούσιος του Ιράν, υπηρέτησε τα συμφέροντα της Άγκυρας στην υπονόμευση της ασφάλειας του Ισραήλ, κάτι που η Τουρκία θα ήθελε να δει να παραμένει αλώβητο μετά το τέλος του τρέχοντος πολέμου.

Το 2011, η Χαμάς απέκτησε παρουσία στην Τουρκία κατόπιν πρόσκλησης της τουρκικής κυβέρνησης.

Τα επόμενα χρόνια, η Άγκυρα είχε ανοιχτές επαφές με αξιωματούχους της Χαμάς και παραχώρησε υπηκοότητα στον εκλιπόντα πολιτικό ηγέτη της οργάνωσης, Ισμαήλ Χανίγιε, και στον αναπληρωτή του, Σάλεχ αλ Αρούρι.

Η Τουρκία διευκόλυνε τη ροή χρημάτων και υλικού μέσω των χρηματοπιστωτικών υποδομών της χώρας, αποθρασύνοντας τη Χαμάς ώστε να πραγματοποιήσει τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου.

Η Τουρκία παραχωρεί ανοιχτά το έδαφός της στη Χαμάς, επιτρέποντας στην οντότητα να σχεδιάζει τρομοκρατικές επιθέσεις, να στρατολογεί μέλη και να συλλέγει πόρους.

Μέχρι σήμερα, ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν θεωρεί τη Χαμάς τρομοκρατική οργάνωση.

Αυτή δεν είναι η συμπεριφορά ενός «δύσκολου συμμάχου» με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν απλώς κάποιες διαφωνίες.

Οι αναλύσεις που υποβαθμίζουν την υποστήριξη της Τουρκίας προς τη Χαμάς σε μια απλή υποσημείωση, υποτιμούν το πόσο εδραιωμένη είναι αυτή η στήριξη και πόσο αναμένεται να ενισχυθεί στο μέλλον.

Η στρατηγική της διπλής γλώσσας

Είναι αλήθεια, όπως παρατηρούν οι αναλυτές, ότι η Τουρκία και το Ιράν δεν προσομοιάζουν σε καμία άμεση σύγκριση.

Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και υποψήφια για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η υποστήριξή της προς τη Χαμάς είναι ίσως το μοναδικό σημείο σαφούς επικάλυψης με την Ισλαμική Δημοκρατία.

Ωστόσο, είναι επίσης αλήθεια ότι δεν υπάρχουν δύο πανομοιότυποι αντίπαλοι.

Είναι ακριβώς το γεγονός ότι η Τουρκία «πατάει» στη Δύση που την καθιστά μια δική της, ισχυρή εκδοχή αντιπάλου.

Κανένας άλλος σύμμαχος του ΝΑΤΟ δεν απαιτεί ταυτόχρονα την ενσωμάτωση στη δυτική άμυνα ενώ παράλληλα διευκολύνει τους εχθρούς της ίδιας αυτής συμμαχίας.

Η αγορά του ρωσικού συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας S-400 από την Τουρκία συμπυκνώνει απόλυτα αυτή την προοπτική.

Επιμένοντας στην αγορά του ρωσικού συστήματος, η Τουρκία έφτασε κοντά στο να θέσει σε κίνδυνο τις δυνατότητες stealth του αμερικανικού μαχητικού F-35, το οποίο η Άγκυρα επρόκειτο να αποκτήσει.

Ο λόγος για τον οποίο η κατοχή τόσο των S-400 όσο και των F-35 από την Τουρκία θα ήταν επικίνδυνη, είναι ότι τα δύο συστήματα, εάν λειτουργούσαν σε κοντινή απόσταση ή ήταν δικτυωμένα μεταξύ τους, θα επέτρεπαν στη Μόσχα να αποκτήσει πολύτιμες πληροφορίες -μέσω του Ερντογάν ή Ρώσων εντός της Τουρκίας- χρήσιμες για την κατάρριψη των F-35 που πετούν Αμερικανοί ή σύμμαχοι των ΗΠΑ.

Η αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 και η επιβολή αμερικανικών κυρώσεων απέτρεψαν την υλοποίηση τέτοιων σεναρίων.

Ωστόσο, ο Ερντογάν δεν υπαναχώρησε μετά από αυτή την αποτυχία.

Καθυστέρησε ενεργά τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ, παρακρατώντας την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας για σχεδόν 18 μήνες, προκειμένου να εκβιάσει την παραχώρηση μαχητικών F-16 από την Ουάσιγκτον.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Τουρκία πούλησε όντως μαχητικά drones στην Ουκρανία, αλλά ταυτόχρονα έκανε τα στραβά μάτια στην πώληση αγαθών διπλής χρήσης που ωφελούν τη ρωσική αμυντική βιομηχανική βάση.

Η Άγκυρα παρείχε επίσης ένα ανεκτικό περιβάλλον για παράνομες ρωσικές χρηματοοικονομικές ροές και, μέχρι σήμερα, αρνείται να συμμετάσχει στην εφαρμογή των διεθνών κυρώσεων κατά της Μόσχας.

Τέτοιες ενέργειες δεν αποτελούν καλόπιστες προσπάθειες ενός κράτους που προσπαθεί να αποφύγει την οργή της Ρωσίας, αλλά ενός κράτους που υπονομεύει ενεργά τη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ, κερδοσκοπώντας παράλληλα από τις συναλλαγές με τον Ρώσο αντίπαλο.

Αναθεωρητισμός και στρατηγική

Η ρητορική που χαρακτηρίζει την Τουρκία ως το «νέο Ιράν» δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως μια κατά λέξη σύγκριση.

Είναι μια έκφραση που αποσκοπεί να μεταδώσει την ανάδυση της Άγκυρας ως ενός εχθρικού ηγεμόνα που θα διαδεχθεί το Ιράν.

Ασφαλώς, ο προσδιορισμός ενός νέου περιφερειακού ηγεμόνα μπορεί να έχει εκλογικά οφέλη, ιδιαίτερα για τους Ισραηλινούς ηγέτες.

Οι πολιτικοί συχνά ευημερούν όταν υπάρχει ένας εχθρός γύρω από τον οποίο μπορούν να συσπειρώσουν τον κόσμο.

Ωστόσο, οι πολιτικοί μπορούν εξίσου εύκολα να εδραιώσουν την υστεροφημία τους εκμεταλλευόμενοι θετικές ευκαιρίες.

Για παράδειγμα, οι Συμφωνίες του Αβραάμ θα μείνουν στην ιστορία ως ένα από τα καθοριστικά επιτεύγματα του Ισραηλινού Πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου και του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Οι Συμφωνίες αυτές δεν καθοδηγήθηκαν από τον φόβο ενός περιφερειακού «μπαμπούλα», αλλά από τις οικονομικές ευκαιρίες και την ειλικρινή επιθυμία για ευημερία στη Μέση Ανατολή.

Το εμπόριο και οι επενδύσεις μεταξύ του Ισραήλ και των εταίρων του στον Κόλπο αυξήθηκαν σημαντικά μετά την υπογραφή των Συμφωνιών.

Οι καριέρες των Ισραηλινών ηγετών, με άλλα λόγια, δεν εξαρτώνται από την άνοδο ενός νέου Ιράν.

Υπάρχουν άλλες τάσεις προς αξιοποίηση, πράγμα που σημαίνει ότι οι προειδοποιήσεις για την Τουρκία θα πρέπει να ληφθούν ως κάτι περισσότερο από απλές κορώνες.

Επιπλέον, ενώ οι αναλυτές εντοπίζουν σωστά ότι η ιδεολογική πρόθεση της Τουρκίας διαφέρει από εκείνη του Ιράν, αγνοούν τα λογικά αποτελέσματα της συμπεριφοράς της.

Η Τουρκία μπορεί να στερείται της Δύναμης Κουντς και πυρηνικού προγράμματος, αλλά διατηρεί αυξανόμενη στρατιωτική παρουσία στο Κέρας της Αφρικής, τη Συρία και το Κατάρ.

Η Άγκυρα επιδιώκει να επεκτείνει την επιρροή της και ενδεχομένως να επιβάλει νέα κυριαρχικά θαλάσσια σύνορα στην Ανατολική Μεσόγειο, αμφισβητώντας τα καθορισμένα σύνορα της Κύπρου και της Ελλάδας.

Η σύγκριση μεταξύ Ιράν και Τουρκίας δεν πρέπει να είναι θεολογική, πρέπει να είναι στρατηγική. Και στρατηγικά, η Τουρκία είναι ολοένα και πιο αναθεωρητική.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι η λανθασμένη ταύτιση της Τουρκίας με το Ιράν.

Είναι η συνέχιση της αντιμετώπισης της Τουρκίας ως ενός κανονικού συμμάχου, τη στιγμή που δεν συμπεριφέρεται πλέον ως τέτοιος.

Η Τουρκία δεν είναι το «νέο Ιράν» με την κυριολεκτική έννοια, αλλά δεν είναι πλέον ένας αξιόπιστος σύμμαχος του ΝΑΤΟ.

Ο κίνδυνος δεν έγκειται στην υπερβολή των φιλοδοξιών της Άγκυρας, αλλά στη συνεχή δικαιολόγησή τους, την ώρα που αυτές διαβρώνουν τις ίδιες τις συμμαχικές δομές που επί μακρόν διασφάλιζαν τη δυτική ασφάλεια.

Πηγή: The Jerusalem Post