Gen Z και πολιτική – Μία σχέση ασυμβίβαστη

Τα τελευταία χρόνια τείνει να παγιωθεί η παραδοχή ότι η Generation Z, η γενιά των παιδιών που γεννήθηκαν περίπου από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 έως τα τέλη περίπου της δεκαετίας του 2010, είναι αδιάφορη για την πολιτική.

Κάποιοι θαρρούν πως οι νέοι απέχουν, δεν συμμετέχουν, δεν ενδιαφέρονται για τα κοινά επιλέγοντας τον ατομικό δρόμο, έναντι της συλλογικής δράσης.

Η πραγματικότητα απέχει παρασάγγας και ασφαλώς είναι πολυσύνθετη.

Η Gen Z δεν αδιαφορεί για την πολιτική. Οι πολιτικοί αδυνατούν να κατανοήσουν τη γλώσσα της. Τις προσδοκίες, τη mentalite της.

Η GenZ αποτελεί την πρώτη γενιά που ενημερώνεται, κοινωνικοποιείται και διαμορφώνει πολιτική αντίληψη μέσα σε ένα εντελώς διαφορετικό επικοινωνιακό περιβάλλον από εκείνο των προηγούμενων δεκαετιών.

Είναι η γενιά που δεν μεγάλωσε με τις βραδινές ειδήσεις, τους «Ρεπόρτερς», «Τα Ανοιχτά Χαρτιά» ή το «Παρασκήνιο». Τις κομματικές νεολαίες και τον έντυπο Τύπο.

Μεγάλωσε με το διαδίκτυο, τα κοινωνικά δίκτυα, τις πλατφόρμες βίντεο, την άμεση πληροφορία και την αμφισβήτηση κάθε αυθεντίας, όπως ο Richard Feynman ορθότατα κάποτε δίδασκε.

Για πρώτη φορά στην ιστορία της Μεταπολίτευσης, η πολιτική δεν αποτελεί τον βασικό μηχανισμό διαμόρφωσης της δημόσιας συνείδησης των νέων. Αντίθετα, ανταγωνίζεται καθημερινά χιλιάδες άλλες πηγές πληροφόρησης και επιρροής.

Ο πολιτικός ανταγωνίζεται τον επιστήμονα, τον δημιουργό περιεχομένου, τον επιχειρηματία, τον αναλυτή, τον influencer και κάθε πρόσωπο που διεκδικεί λίγα δευτερόλεπτα από την προσοχή και τον χρόνο ενός νέου ανθρώπου.

Νομίζετε ότι η αλλαγή αυτή αποτελεί απλά απόρροια της τεχνολογικής επανάστασης; όχι ασφαλώς. Είναι βαθιά πολιτική.

Η ελληνική Gen Z μεγάλωσε μέσα σε διαδοχικές κρίσεις, μην βιώνοντας την περίοδο της οικονομικής ευημερίας που οι προηγούμενες γενιές βιώσαμε.

Ενηλικιώθηκε μέσα στην οικονομική κρίση, στην αβεβαιότητα της αγοράς εργασίας, στην πανδημία και τους εγκλεισμούς με τις όποιες απαγορεύσεις, στον πληθωρισμό και στη στεγαστική κρίση.

◾Για πολλούς νέους, η εργασία δεν αποτελεί πλέον εγγύηση αξιοπρεπούς διαβίωσης.

◾Η απόκτηση κατοικίας μοιάζει άπιαστο όνειρο.

◾Η δημιουργία οικογένειας μετατίθεται διαρκώς στο μέλλον.

◾Η φυγή στο εξωτερικό αποτελεί μονόδρομο για χιλιάδες μορφωμένους νέους ανθρώπους και νέους επιστήμονες.

Πρόκειται λοιπόν για μία γενιά που δεν φοβάται το παρόν. Αμφιβάλλει για το μέλλον. Και αμφιβάλλει ανοιχτά, άφοβα, άφιλτρα.

Εδώ ακριβώς, βρίσκεται η μεγάλη πολιτική πρόκληση.

Κάποιοι λαμβάνουν την αποχή των νέων από τις εκλογικές διαδικασίες ως ένδειξη αδιαφορίας, αντί για έκφραση δυσπιστίας.

Είναι λανθασμένη η γενικευμένη άρνηση της Gen Z για την πολιτική, ως αφετηρία για την ερμηνεία της πολιτικής αποστασιοποίησής της.

Τα παιδιά αμφισβητούν τους πολιτικούς φορείς, με τον τρόπο που εμείς τους γνωρίσαμε ως σήμερα.

Δεν εμπιστεύονται εύκολα τα κόμματα.

Δεν εμπιστεύονται άκριτα τα Μέσα Ενημέρωσης.

Δεν αποδέχονται «αυθεντίες» μόνο και μόνο λόγω θέσης ή τίτλου. Ζητούν αποδείξεις, συνέπεια και αυθεντικότητα.

Η γενιά αυτή έχει αναπτύξει ένα σχεδόν ενστικτώδες φίλτρο απέναντι στην πολιτική υποκρισία αλλά και την υποκρισία εν γένει.

Αναγνωρίζει εύκολα το προσχηματικό ενδιαφέρον, την κατασκευασμένη εικόνα και την επικοινωνιακή υπερβολή.

Για αυτό και πολλές φορές απορρίπτει πολιτικά πρόσωπα όχι εξαιτίας των θέσεών τους, αλλά επειδή διακρίνει την απουσία αυθεντικότητας και την επίπλαστη πραγματικότητα που εκάστοτε εμφανίζουν.

Η αυθεντικότητα αποτελεί ίσως το σημαντικότερο πολιτικό κεφάλαιο της εποχής μας.

Παράλληλα, η Gen Z διαφοροποιείται και ως προς τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την πολιτική ταυτότητα.

Οι προηγούμενες γενιές εντάσσονταν συχνά σε σταθερά ιδεολογικά στρατόπεδα. Η πολιτική ένταξη αποτελούσε στοιχείο κοινωνικής και οικογενειακής ταυτότητας.

Σήμερα, οι νέοι εμφανίζονται περισσότερο ευέλικτοι και λιγότερο δεσμευμένοι σε παραδοσιακές κομματικές αναφορές.

Οι πολιτικές τους επιλογές διαμορφώνονται συχνά μέσα από αξιακά κριτήρια, επιμέρους ζητήματα και προσωπικές εμπειρίες.

Η ψήφος πολλές φορές βιασίζεται περισσότερο στην επιλογή προσώπων που θεωρούν ότι μπορούν να εκπροσωπήσουν γνήσια τις ανησυχίες τους, παρά σε κάποιου τύπου έκφραση ιδεολογικοπολιτικής «πίστης».

Το πολιτικό σύστημα, όμως, εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να απευθύνεται στους νέους με ξεπερασμένα εργαλεία και παρωχημένες λογικές.

Συζητά για εκείνους, χωρίς εκείνους.

Αναζητά τρόπους να τους προσεγγίσει, αλλά σπανίως αφιερώνει χρόνο για να τους ακούσει. Να τους αφουγκραστεί.

Και ίσως εδώ βρίσκεται και το μεγαλύτερο πολιτικό έλλειμμα της εποχής μας.

Τα παιδιά δεν ζητούν κανενός είδους προνομιακή μεταχείριση. Δεν ζητούν εύκολες υποσχέσεις. Δεν αναζητούν πολιτικούς… σωτήρες.

Ζητούν προοπτική, αξιοκρατία, αξιοπρεπή εργασία, διαβίωση, πρόσβαση στη στέγη και ένα κράτος που θα λειτουργεί αποτελεσματικά και δίκαια.

Ως εκπαιδευτικός έχω την ευκαιρία να συνομιλώ καθημερινά με νέους ανθρώπους.

Να αφουγκράζομαι τις ανησυχίες, τους φόβους αλλά και τις προσδοκίες τους.

Και αυτό που διαπιστώνω είναι ότι η νέα γενιά ουδόλως αδιάφορη είναι. Αντίθετα, είναι βαθειά απαιτητική.

Δεν απορρίπτει τη συμμετοχή, αλλά τη συμμετοχή χωρίς νόημα.

Δεν απορρίπτει τη δημοκρατία. Απορρίπτει την αναπαραγωγή πρακτικών που θεωρεί δυσλειτουργικές και ξεπερασμένες.

Η σχέση της πολιτικής με τη Gen Z θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το μέλλον της χώρας τα επόμενα χρόνια. Εκλογικά, κοινωνικά και θεσμικά.

Η επόμενη μεγάλη πολιτική μάχη θα δοθεί για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ της Πολιτικής και μιας γενιάς που έμαθε να αμφισβητεί τα πάντα.

Να μην υποτάσσεται στις τεχνολογικές επιταγές αλλά να αντιλαμβάνεται τη χρησιμότητα της τεχνολογίας.

Και αυτή ακριβώς η αμφισβήτηση, η μή υποταγή, αποτελεί τελικά τη μεγαλύτερη ευκαιρία για την ίδια τη Δημοκρατία. Οπότε το μεγάλο στοίχημα είναι ποιός θα καταφέρει να την εκφράσει.

Αν χαρακτήριζα την GenZ, θα την χαρακτήριζα ως βαθειά Feynmαn – ική:
“What do you care what other people think?”