Οι Άλπεις «λιώνουν» λόγω ζέστης

Η καυτή θερμοκρασία του καλοκαιριού στην Ευρώπη έχει δημιουργήσει έναν θανατηφόρο κίνδυνο για τους ορειβάτες στις Άλπεις. Σύμφωνα με τους επιστήμονες ο εξαιρετικά θερμός καιρός έχει προκαλέσει ρεκόρ στον αριθμό των καταπτώσεων βράχων.

Δημοφιλείς αναρριχητικές διαδρομές όπως αυτές στο Μον Μπλαν, το ψηλότερο βουνό των Άλπεων, και το Μάττερχορν έχουν πληγεί περισσότερο.

Με τρεις ορειβάτες να έχουν ήδη χάσει τη ζωή τους στο Μον Μπλαν ενώ η ορειβατική περίοδος βρίσκεται μόλις στην αρχή της οι τοπικές Αρχές διέταξαν το κλείσιμο καταφυγίων που βρίσκονται στην πιο συνηθισμένη διαδρομή προς την κορυφή.

Σύμφωνα με νέα ανάλυση ο αριθμός των καταπτώσεων βράχων μόνο στον ορεινό όγκο του Μον Μπλαν αναμένεται να φτάσει τις 450 μέσα στη φετινή χρονιά.

Το προηγούμενο ρεκόρ για το Μον Μπλαν ήταν 300 καταπτώσεις σε ένα έτος και είχε καταγραφεί το 2022 όταν ένα ισχυρό κύμα καύσωνα έπληξε τις Άλπεις.

«Πρόκειται για έναν πραγματικά συγκλονιστικό αριθμό, δεδομένου ότι μόλις πριν από 10 ή 20 χρόνια υπήρχαν μόνο μερικές δεκάδες.

»Η μεγάλη πλειονότητα των καταπτώσεων μπορεί να αποδοθεί στην κλιματική κρίση» λέει ο Δρ. Λούντβιτς Ραβανέλ από το Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας.

Το φαινόμενο

Οι Άλπεις όπως και μεγάλο μέρος της Ευρώπης, βρίσκονται αυτή την περίοδο υπό την επίδραση ενός σοβαρού κύματος καύσωνα με θερμοκρασιακά ρεκόρ να καταγράφονται σε ολόκληρη την ήπειρο.

Η περιοχή Βασιλεία–Μπίνινγκεν στην Ελβετία κατέγραψε την υψηλότερη θερμοκρασία που έχει μετρηθεί ποτέ στις βόρειες Άλπεις, φτάνοντας τους 39,7 βαθμούς Κελσίου.

Την ίδια ώρα, στη δημοφιλή γαλλική περιοχή ορειβασίας του Σαμονί οι θερμοκρασίες έχουν επανειλημμένα ξεπεράσει τους 30 βαθμούς Κελσίου.

Αυτό έχει σημαντική επίδραση σε κάτι που είναι γνωστό ως «ισόθερμη των μηδέν βαθμών» το υψόμετρο πάνω από το οποίο η θερμοκρασία πέφτει κάτω από τους 0 βαθμούς Κελσίου.

Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, το όριο αυτό βρίσκεται συνήθως μεταξύ 3,500 και 4,000 μέτρων.

Ωστόσο σε ορισμένα τμήματα των Άλπεων τον Ιούλιο ανέβηκε περίπου 1,400 μέτρα ψηλότερα από το φυσιολογικό.

Σε συνδυασμό με τα εξαιρετικά υψηλά επίπεδα ξηρασίας αυτό έχει κάνει τις βραχώδεις πλαγιές των Άλπεων πιο ασταθείς από ποτέ σύμφωνα με τα διαθέσιμα αρχεία.

Ο Δρ. Ραβανέλ εξηγεί ότι «αόρατος» πάγος βρίσκεται παγιδευμένος εδώ και χιλιάδες χρόνια στις ρωγμές ανάμεσα στους βράχους, όπου «λειτουργεί σαν ένα είδος τσιμέντου που συγκρατεί τα βουνά ενωμένα».

Όταν οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν πάνω από το μηδέν, αυτός ο μόνιμα παγωμένος υπόγειος σχηματισμός λιώνει και οι βράχοι απελευθερώνονται.

Γιατί καταρρέουν οι Άλπεις;

Ο «αόρατος» πάγος έχει παραμείνει επί χιλιάδες χρόνια μέσα στις ρωγμές των βράχων, λειτουργώντας ουσιαστικά σαν «τσιμέντο» που συγκρατεί τις πλαγιές των βουνών.

Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει πάνω από τους 0 βαθμούς Κελσίου το μόνιμα παγωμένο έδαφος λιώνει και οι βράχοι αποσταθεροποιούνται.

Παράλληλα οι υψηλές θερμοκρασίες προκαλούν υποχώρηση και λέπτυνση των παγετώνων αφαιρώντας την πίεση που προηγουμένως λειτουργούσε ως σταθεροποιητικός παράγοντας και συγκρατούσε τους βραχώδεις τοίχους στη θέση τους.

Όλα αυτά έχουν οδηγήσει σε μια σεζόν-ρεκόρ καταπτώσεων βράχων σε ολόκληρες τις Άλπεις με δημοφιλή βουνά όπως το Μον Μπλαν και το Μάτερχορν να έχουν πληγεί ιδιαίτερα.

Τον Ιούλιο δύο Τσέχοι ορειβάτες σκοτώθηκαν από πτώση βράχων στο Μον Μπλαν, ενώ διέσχιζαν τον διαβόητο διάδρομο Couloir de Goûter, γνωστό και ως «Διάδρομος του Θανάτου».

Μεταξύ 1990 και 2017 ο συγκεκριμένος διάδρομος αποτέλεσε το σημείο 347 επιχειρήσεων διάσωσης οι οποίες περιλάμβαναν 102 θανάτους και 230 τραυματισμούς.

Η τσεχική ομάδα προσπάθησε να διασχίσει το συγκεκριμένο τμήμα πριν από την αυγή όταν οι βράχοι είναι συνήθως πιο σταθεροί.

Ωστόσο οι σημερινές συνθήκες είναι τόσο κακές ώστε ακόμη και αυτές οι προφυλάξεις δεν ήταν αρκετές.

Ένας ακόμη ορειβάτης, 31 ετών σκοτώθηκε επίσης από πτώση βράχων τον Αύγουστο, ενώ έκανε αναρρίχηση στην περιοχή του Μον Μπλαν.

Την περασμένη εβδομάδα ο Ζαν Μαρί Πιλέ δήμαρχος της περιοχής Saint-Gervais που διοικεί τη γαλλική πλευρά του Μον Μπλαν διέταξε το κλείσιμο δύο δημοφιλών ορειβατικών καταφυγίων στην πιο συνηθισμένη διαδρομή προς την κορυφή.

Καθώς η ορειβατική περίοδος είναι ιδιαίτερα σημαντική για την τοπική τουριστική οικονομία, πρόκειται για ένα εξαιρετικά αυστηρό μέτρο, το οποίο δεν είχε ληφθεί από το καλοκαίρι του 2022, όταν είχε σημειωθεί αντίστοιχος καύσωνας.

«Εναπόκειται σε όλους τους ορειβάτες, είτε συνοδεύονται από οδηγούς είτε όχι, να αντιληφθούν πλήρως τη σοβαρότητα της κατάστασης και να εγκαταλείψουν τα ορειβατικά τους σχέδια για όσο διαρκεί αυτή η κρίση.

»Η ανάβαση στο Μον Μπλαν δεν είναι μια πρόκληση ή ένα επίτευγμα τόλμης και δεν αξίζει να διακινδυνεύονται οι ζωές των ορειβατών και των διασωστών από υπερηφάνεια» λέει ο Πιλέ.

Ωστόσο ακόμη και αν οι θερμοκρασίες υποχωρήσουν αργότερα μέσα στην ορειβατική περίοδο, η ακραία ζέστη αυτού του καλοκαιριού είναι πιθανό να κάνει την ορειβασία επικίνδυνη για το υπόλοιπο του έτους.

«Ακόμη και αν η επιφάνεια παγώσει ξανά, η τεράστια ποσότητα θερμότητας από το καλοκαίρι του 2026 θα συνεχίσει να εισχωρεί στο έδαφος μέχρι τον Νοέμβριο, τον Δεκέμβριο ή ακόμη και μέχρι τον Ιανουάριο» λέει ο Δρ. Ραβανέλ που προβλέπει ότι οι μεγαλύτερες καταπτώσεις βράχων αναμένεται να σημειωθούν το φθινόπωρο, αν και θα είναι λιγότερο συχνές.

Παρά τα παραπάνω ο Ραβανέλ δεν πιστεύει ότι θα πρέπει να περιοριστεί η πρόσβαση στις ορεινές περιοχές μεγάλου υψομέτρου των Άλπεων, χαρακτηρίζοντάς τες «πάνω απ’ όλα, έναν τόπο ελευθερίας και πιστεύοντας ότι η ορειβατική κοινότητα αυτορυθμίζεται και δεν θέτει τον εαυτό της σε μεγαλύτερο κίνδυνο κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα απ’ ό,τι σε ένα πιο δροσερό καλοκαίρι.