Ανάλυση: Ποιος θα κυβερνήσει το Ιράν σε περίπτωση κατάρρευσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας;

Αναλυτές εκτιμούν πως η επόμενη ημέρα εξαρτάται από τη συνοχή των Φρουρών της Επανάστασης και των δυνάμεων ασφαλείας.

Της Εφράτ Λάχτερ*

Καθώς οι αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις συνεχίζουν να εξαπλώνονται σε όλο το Ιράν και τα ερωτήματα για την αντοχή της εξουσίας του Ανώτατου Ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ, πληθαίνουν, ένα κεντρικό ζήτημα ανακύπτει: Ποιος θα αναλάβει πραγματικά την εξουσία αν καταρρεύσει η Ισλαμική Δημοκρατία;

Η απάντηση, σύμφωνα με περιφερειακούς αναλυτές και στελέχη της ιρανικής αντιπολίτευσης, κάθε άλλο παρά σαφής είναι.

Ενδέχεται να εξαρτηθεί λιγότερο από την ιδεολογία και περισσότερο από τον τρόπο πτώσης του καθεστώτος, καθώς και από το αν οι δυνάμεις ασφαλείας του Ιράν θα διασπαστούν ή θα διατηρήσουν τη συνοχή τους.

Η σημασία της κατάρρευσης έναντι της διαδοχής

Ο Μπεχνάμ Μπεν Ταλεμπλού, ανώτερος συνεργάτης στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (FDD), δήλωσε ότι η κρίσιμη μεταβλητή δεν είναι απλώς αν θα καταρρεύσει το καθεστώς, αλλά το πώς.

«Παρά το γεγονός ότι είναι ο Ανώτατος Ηγέτης, αναρωτιέται κανείς -ειδικά μετά τον πόλεμο και με τις περιορισμένες δημόσιες εμφανίσεις του- σε ποιο βαθμό ο Χαμενεΐ διοικεί άμεσα τις υποθέσεις της χώρας», δήλωσε ο Ταλεμπλού στο Fox News Digital.

Προειδοποίησε, δε, τις δυτικές κυβερνήσεις να μην υποστηρίξουν μια «κοσμητική» μετάβαση που απλώς θα ανακυκλώσει τις ελίτ.

«Αυτό που φοβάμαι είναι ο δυτικός πειρασμός για ένα μοντέλο τύπου Μαδούρο ή τύπου Αιγύπτου», είπε, αναφερόμενος σε σενάρια όπου οι εδραιωμένες δυνάμεις ασφαλείας διατηρούν την εξουσία υπό νέα ηγεσία.

«Αυτό θα είναι απλώς μια εναλλαγή προσώπων στην κορυφή και δεν θα προσφέρει στον ιρανικό λαό μια πορεία προς την ουσιαστική αλλαγή».

Ο καθοριστικός ρόλος των δυνάμεων ασφαλείας

Πολλοί ειδικοί συμφώνησαν ότι το μέλλον του Ιράν εξαρτάται από το αν ο κατασταλτικός μηχανισμός του καθεστώτος -συμπεριλαμβανομένων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), της πολιτοφυλακής Μπασίτζ και του τακτικού στρατού- θα παραμείνει ανέπαφος.

Σύμφωνα με τον Ταλεμπλού, ο παράγοντας-κλειδί είναι αν τμήματα των δυνάμεων ασφαλείας θα αυτομολήσουν, θα αρνηθούν διαταγές ή θα διασπαστούν.

Χωρίς αυτό, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι το Ιράν θα μπορούσε να βρεθεί σε ένα σενάριο όπου οι θρησκευτικοί ηγέτες θα εξαφανιστούν, αλλά η πραγματική εξουσία θα παραμείνει στα χέρια των ένοπλων θεσμών.

Θα μπορούσε ο στρατός να αναλάβει τον έλεγχο;

Ο Μπένι Σάμπτι, ειδικός για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, δήλωσε ότι μια μετάβαση υπό την ηγεσία του στρατού δεν μπορεί να αποκλειστεί.

«Στρατηγοί των Φρουρών της Επανάστασης θα μπορούσαν θεωρητικά να επιχειρήσουν πραξικόπημα», δήλωσε, τονίζοντας όμως ότι οι στρατιωτικοί θεσμοί του Ιράν δεν είναι μονολιθικοί.

Ο Σάμπτι διέκρινε τους Φρουρούς, τους οποίους περιέγραψε ως μια ιδεολογική και ασύμμετρη δύναμη, από τον τακτικό στρατό, που είναι πιο επαγγελματικός και εθνικά προσανατολισμένος.

Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι στην ιρανική πολιτική σκηνή η έλλειψη χαρίσματος αποτελεί σοβαρό εμπόδιο για την ανάδειξη ηγετών μέσα από το στράτευμα.

Πολιτικοί κρατούμενοι και εσωτερική ηγεσία

Παρά τη διεθνή προσοχή στους φυλακισμένους ακτιβιστές, οι ειδικοί αμφιβάλλουν αν η επόμενη ηγεσία θα προέλθει μέσα από το σωφρονιστικό σύστημα.

Ο Ταλεμπλού υποστήριξε ότι η δεκαετής καταστολή κατέστησε αδύνατη την καλλιέργεια πολιτικής ηγεσίας εντός της χώρας. «Από το εσωτερικό θα προέλθουν οι δυνάμεις της επανάστασης, αλλά η πολιτική ηγεσία πρέπει να οικοδομηθεί έξω», σημείωσε.

Η εξόριστη αντιπολίτευση και το ζήτημα Παχλαβί

Οι υποστηρικτές του Ρεζά Παχλαβί υποστηρίζουν ότι ο ίδιος αναδεικνύεται σε σημείο αναφοράς για την κινητοποίηση της αντιπολίτευσης.

Στις 8 Ιανουαρίου, ο Παχλαβί κάλεσε τους Ιρανούς σε διαμαρτυρία, με τους συνεργάτες του να κάνουν λόγο για μεγάλη ανταπόκριση σε πόλεις όπως η Τεχεράνη, η Μασχάντ και το Ισφαχάν.

Κύκλοι του Παχλαβί τον παρουσιάζουν ως υπέρμαχο ενός κοσμικού, δημοκρατικού Ιράν που σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα, απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς ότι επιδιώκει την παλινόρθωση της μοναρχίας.

Ο ίδιος δηλώνει αμερόληπτος, τονίζοντας ότι ο λαός θα αποφασίσει το πολίτευμα μέσω μιας ελεύθερης συνταγματικής διαδικασίας.

Η Μπαναφσέχ Ζαντ, Ιρανοαμερικανίδα δημοσιογράφος, δήλωσε στο Fox News Digital ότι ο Παχλαβί είναι η μόνη βιώσιμη ενωτική προσωπικότητα, αν και η άποψη αυτή αμφισβητείται έντονα από άλλα τμήματα της διασποράς που παραμένουν επιφυλακτικά απέναντι σε οποιαδήποτε σύνδεση με τη μοναρχία.

Ρατζαβί και οργανωμένες ομάδες αντιπολίτευσης

Το κίνημα των Μουτζαχεντίν-ε Χαλκ (MEK), υπό την ηγεσία της Μαριάμ Ρατζαβί, διατηρεί υποστήριξη από υψηλόβαθμους Αμερικανούς πολιτικούς, όπως ο Μάικ Πενς και ο Μάικ Πομπέο.

Η Ρατζαβί υποστηρίζει ότι η αλλαγή θα προέλθει μόνο από μια οργανωμένη, εθνική αντίσταση και προτείνει μια εξάμηνη μεταβατική περίοδο μετά την ανατροπή, η οποία θα οδηγήσει σε εκλογές για μια συντακτική συνέλευση.

Ωστόσο, επικριτές και αναλυτές αμφισβητούν το επίπεδο υποστήριξης της οργάνωσης εντός του Ιράν, σημειώνοντας ότι το βίαιο παρελθόν της τη δεκαετία του ’80 και η άκαμπτη ιδεολογία της έχουν αποξενώσει τη νεότερη γενιά.

Κανένας σαφής διάδοχος και μακρύς δρόμος

Παρά τις έντονες εικασίες, οι ειδικοί συμφωνούν σε ένα σημείο: δεν υπάρχει σαφής διάδοχος που να περιμένει στο παρασκήνιο.

«Δεν έχουμε φτάσει ακόμα εκεί», δήλωσε ο Σάμπτι, σημειώνοντας ότι ο Χαμενεΐ παραμένει στη ζωή και οι δυνάμεις ασφαλείας δεν έχουν διασπαστεί.

Ο Ταλεμπλού χαρακτήρισε τη στιγμή ως μαραθώνιο και όχι ως σπριντ, προειδοποιώντας ενάντια σε απλουστευτικά αφηγήματα.

«Πρόκειται για την εξεύρεση του καλύτερου προγεφυρώματος προς ένα Ιράν μετά την Ισλαμική Δημοκρατία, ώστε οι επαναστατικές δυνάμεις στο εσωτερικό να γίνουν επιτέλους ψηφοφόροι και να επιλέξουν τη μοίρα τους».

Πηγή: FoxNews

Η *Εφράτ Λάχτερ είναι ερευνητική δημοσιογράφος και πολεμική ανταποκρίτρια. Στο πλαίσιο της δουλειάς της, έχει ταξιδέψει σε 40 χώρες, μεταξύ των οποίων η Ουκρανία, η Ρωσία, το Ιράκ, η Συρία, το Σουδάν και το Αφγανιστάν. Είναι υπότροφος του δημοσιογραφικού προγράμματος Knight-Wallace για το έτος 2024. Μπορείτε να ακολουθήσετε τη Λάχτερ στην πλατφόρμα «X» στον λογαριασμό @efratlachter.

From Reza Pahlavi to jailed activists- who would actually run Iran if the Islamic Republic collapses isn’t clear.
Experts say it all comes down to whether the IRGC and security forces hold together or fracture. @FoxNews 👇@PahlaviReza @therealBehnamBThttps://t.co/yGOTNaASGc

— Efrat Lachter (@EfratLachter) January 10, 2026