Ο Τραμπ υπέγραψε με τον Πεζεσκιάν εκεχειρία 60 ημερών και το παρουσιάζουν ως δήθεν «ειρήνη»

Σε μια εξέλιξη που προκαλεί παγκόσμιο ενδιαφέρον και αναδιατάσσει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, και ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, προχώρησαν τις πρώτες ώρες της Πέμπτης 18/06 στην υπογραφή μνημονίου κατανόησης (MoU) με αντικείμενο τον τερματισμό των πολεμικών συγκρούσεων στην περιοχή.

Σύμφωνα με αμερικανικές διπλωματικές πηγές τις οποίες επικαλούνται το πρακτορείο Reuters και διεθνή δίκτυα ενημέρωσης, η συμφωνία έχει ήδη τεθεί σε ισχύ.

Η οριστικοποίηση της συμφωνίας έλαβε χώρα στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής της G7 στη Γαλλία.

Αργά το βράδυ της Τετάρτης 17/06, αποχωρώντας από το Παλάτι των Βερσαλλιών μετά το επίσημο δείπνο που παρέθεσε ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε το γεγονός στους δημοσιογράφους. Πριν επιβιβαστεί στην προεδρική λιμουζίνα, δήλωσε χαρακτηριστικά:

«Έχει υπογραφεί. Υπογράφηκε στις Βερσαλλίες. Μόλις την υπογράψαμε».

Παράλληλα, το ιρανικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA δημοσιοποίησε φωτογραφικό υλικό, στο οποίο ο Μασούντ Πεζεσκιάν εμφανίζεται να κρατά τα επίσημα έγγραφα που φέρουν τις υπογραφές των δύο ηγετών.

Την είδηση ενίσχυσε και ο Εμανουέλ Μακρόν, αναρτώντας στην πλατφόρμα «X» βίντεο με τη στιγμή της υπογραφής από τον Αμερικανό πρόεδρο, σημειώνοντας:

«Ο πρόεδρος Τραμπ υπέγραψε αποψε στις Βερσαλλίες τη συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών».

Η ιρανική πλευρά, μέσω του εκπροσώπου του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαέι, επιβεβαίωσε την ολοκλήρωση της διαδικασίας, επισημαίνοντας ότι πλέον ξεκινά η «δοκιμασία της εφαρμογής της».

Όπως διευκρινίστηκε, η αρχική φάση είχε εκκινήσει από την Κυριακή 14/06, με την ηλεκτρονική υπογραφή του κειμένου από τον Αμερικανό αντιπρόεδρο, Τζέι Ντι Βανς, και τον Ιρανό επικεφαλής διαπραγματευτή και πρόεδρο του Κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπακέρ Καλιμπάφ, υπό την εποπτεία του Τραμπ.

Ανατροπή στο διπλωματικό χρονοδιάγραμμα της Ελβετίας

Η επίσπευση των υπογραφών από τους δύο προέδρους μετέβαλε τον προγραμματισμό των απευθείας συνομιλιών που είχαν οριστεί για την Παρασκευή 19/06 στην Ελβετία.

Από την πλευρά του, ο Μοχαμάντ Μπακέρ Καλιμπάφ εμφανίστηκε συγκρατημένος, τονίζοντας στα ιρανικά Μέσα Ενημέρωσης ότι η δυσπιστία απέναντι στην Ουάσιγκτον παραμένει ισχυρή και ότι οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας βρίσκονται σε ετοιμότητα.

Ωστόσο, αναγνώρισε ότι η συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για διαρκή ειρήνη, επιτρέπει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και αναμένεται να συμβάλει στη σταθεροποίηση των διεθνών τιμών της ενέργειας.

Οι τεχνικοί όροι και η δοκιμασία των 60 ημερών

Παρά το πανηγυρικό κλίμα, αναλύσεις αμερικανικών αξιωματούχων και δημοσιεύματα διεθνών δικτύων, όπως το BBC, επισημαίνουν ότι το κείμενο της συμφωνίας -έκτασης μόλις μιάμισι σελίδας- αποτελεί την απαρχή μιας εξαιρετικά ριψοκίνδυνης διπλωματικής κούρσας 60 ημερών, παρά μια οριστική διευθέτηση.

Τα κύρια σημεία της Συμφωνίας:

Πυρηνικό Πρόγραμμα: Το Ιράν δεν δεσμεύεται ακόμη για πλήρη τερματισμό των πυρηνικών του φιλοδοξιών, αλλά υποχρεούται άμεσα να «αραιώσει» τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει, υπό την αυστηρή εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ).

Αμερικανικές πηγές χαρακτηρίζουν την κίνηση αυτή ως σημαντική ιρανική παραχώρηση.

Οικονομικό πλαίσιο & ανοικοδόμηση: Το κείμενο προβλέπει τη συνεργασία των ΗΠΑ με περιφερειακούς εταίρους για τη δημιουργία ενός επενδυτικού σχεδίου ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση του Ιράν.

Η θέση του Λευκού Οίκου: Ανώτατοι αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι η συμφωνία δεν υποχρεώνει τις ΗΠΑ να καταβάλουν άμεσα αμερικανικά κεφάλαια, καθώς ο Τραμπ επιδιώκει να διαφοροποιηθεί πλήρως από τη διαχείριση της κυβέρνησης Ομπάμα το 2016.

Εντούτοις, η διατύπωση παραμένει ασαφής, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο έμμεσων αποζημιώσεων.

Πολιτικές αντιδράσεις και γεωπολιτικά κενά

Η ασάφεια ορισμένων όρων έχει ήδη πυροδοτήσει έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ακόμη και εντός του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.

Το κίνημα «MAGA» και η αντι-παρεμβατική βάση των Ρεπουμπλικανών αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό το ενδεχόμενο χρηματοδότησης της Τεχεράνης, ενώ μέλη του Κογκρέσου ζητούν άμεση ενημέρωση.

Ο απερχόμενος Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής της Λουιζιάνα, Μπιλ Κάσιντι, εξαπέλυσε δριμεία επίθεση μέσω του «X», αναφέροντας:

«Πρόκειται για το χειρότερο λάθος εξωτερικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών. Οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν δεν περιορίστηκαν, ενώ η Τεχεράνη έμαθε ότι η απειλή στα Στενά του Ορμούζ αποδίδει και θα την αξιοποιήσει στο μέλλον».

Σημαντικές παραλείψεις στο κείμενο:

Οργανώσεις-Αντιπρόσωποι (Proxies): Αν και η εκεχειρία επεκτείνεται και στη Χεζμπολάχ, η οργάνωση ελάχιστα κατονομάζεται στο έγγραφο.

Παραμένει αδιευκρίνιστο αν και πώς θα πιεστεί το Ιράν να διακόψει τη χρηματοδότηση των περιφερειακών του δικτύων, ένα ζήτημα που αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα τόσο για την Ουάσιγκτον όσο και για την κυβέρνηση του Ισραηλινού πρωθυπουργού, Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Βαλλιστικό πρόγραμμα: Το κείμενο δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες τεχνικές λεπτομέρειες ή περιορισμούς για το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν.

Η επιτυχία της πρωτοβουλίας θα κριθεί τους επόμενους δύο μήνες, με τη δυνατότητα παράτασης των συνομιλιών να παραμένει ανοιχτή.

Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ, κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου στη G7, έστειλε σαφές προειδοποιητικό μήνυμα σε περίπτωση αθέτησης των συμφωνηθέντων:

«Αν δεν επιτευχθεί συμφωνία μέσα σε 60 ημέρες, δεν πειράζει. Θα επιστρέψουμε στους βομβαρδισμούς».

Τι περιλαμβάνει το σχέδιο 14 σημείων

1. Οι δύο πλευρές, μαζί με τους συμμάχους τους στην τρέχουσα σύγκρουση, υπογράφουν το μνημόνιο κατανόησης (MoU) με στόχο την άμεση και οριστική παύση όλων των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.

Παράλληλα δεσμεύονται να μην ξεκινήσουν καμία στρατιωτική ενέργεια ή απειλή χρήσης βίας μεταξύ τους και να σεβαστούν την εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία του Λιβάνου.

Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώσει την οριστική λήξη των συγκρούσεων σε όλα τα μέτωπα.

2. Οι δύο χώρες αναλαμβάνουν την υποχρέωση να σέβονται την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα η μία της άλλης και να απέχουν από κάθε μορφή ανάμειξης στις εσωτερικές τους υποθέσεις.

3. Δεσμεύονται να διαπραγματευτούν και να καταλήξουν σε τελική συμφωνία εντός 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης κατόπιν αμοιβαίας συναίνεσης.

4. Με την υπογραφή του μνημονίου, οι ΗΠΑ ξεκινούν τη σταδιακή άρση του ναυτικού αποκλεισμού και κάθε περιορισμού προς το Ιράν, με πλήρη άρση εντός 30 ημερών. Προβλέπεται επίσης αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή εντός 30 ημερών από την τελική συμφωνία.

5. Το Ιράν δεσμεύεται να διευκολύνει την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων από τον Περσικό Κόλπο προς το Ομάν και αντίστροφα για 60 ημέρες, ενώ θα προχωρήσει σε αποναρκοθέτηση και άρση τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων εντός 30 ημερών.

Παράλληλα θα υπάρξει διαβούλευση με το Ομάν και τα παράκτια κράτη για τη μελλοντική διαχείριση των Στενών του Ορμούζ.

6. Οι ΗΠΑ, σε συνεργασία με περιφερειακούς εταίρους, δεσμεύονται για σχέδιο ανασυγκρότησης και οικονομικής ανάπτυξης του Ιράν ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων, το οποίο θα οριστικοποιηθεί εντός 60 ημερών, μαζί με τις απαραίτητες άδειες και εγκρίσεις.

7. Προβλέπεται σταδιακή άρση όλων των κυρώσεων κατά του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων αποφάσεων του ΟΗΕ, του ΔΟΑΕ και των αμερικανικών μονομερών κυρώσεων, στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας.

8. Το Ιράν επιβεβαιώνει ότι δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Τα αποθέματα εμπλουτισμένου υλικού θα διαχειριστούν μέσω μηχανισμού που θα συμφωνηθεί με την εποπτεία του ΔΟΑΕ. Οι δύο πλευρές θα συζητήσουν επίσης το ζήτημα του εμπλουτισμού και των πυρηνικών αναγκών του Ιράν στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας.

9. Μέχρι την οριστική συμφωνία, διατηρείται το υφιστάμενο καθεστώς: το Ιράν δεν αλλάζει το πυρηνικό του πρόγραμμα και οι ΗΠΑ δεν επιβάλλουν νέες κυρώσεις ούτε αυξάνουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή.

10. Οι ΗΠΑ θα εκδώσουν άμεσα εξαιρέσεις (waivers) για εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και συναφών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων τραπεζικών συναλλαγών, ασφάλισης και μεταφορών.

11. Προβλέπεται η αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων και περιουσιακών στοιχείων, με δυνατότητα πλήρους χρήσης τους από την Κεντρική Τράπεζα του Ιράν, σύμφωνα με διαδικασίες που θα συμφωνηθούν.

12. Θα δημιουργηθεί μηχανισμός παρακολούθησης για την εφαρμογή του μνημονίου και της τελικής συμφωνίας.

13. Μετά την έναρξη εφαρμογής βασικών παραγράφων της συμφωνίας, οι δύο πλευρές θα προχωρήσουν σε διαπραγματεύσεις για τα υπόλοιπα ζητήματα.

14. Η τελική συμφωνία θα επικυρωθεί με δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.