POLITICO: Στα χαρακώματα Μελόνι-Σάντσεθ για το μεταναστευτικό – «Μπλόκο» στα σύνορα

Σε ιδιαίτερα υψηλούς τόνους εξελίσσεται η αντιπαράθεση Ιταλίας και Ισπανίας για το μεταναστευτικό, με τη σύγκρουση των δύο κυβερνήσεων να έχει πλέον άμεσες συνέπειες και στις μετακινήσεις των πολιτών.

Η Ρώμη και η Μαδρίτη προχώρησαν διαδοχικά στην επαναφορά συνοριακών ελέγχων, με αποτέλεσμα να περιορίζεται στην πράξη η ελεύθερη μετακίνηση μεταξύ των δύο χωρών, ενώ η πολιτική αντιπαράθεση μεταξύ της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι και του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ κλιμακώνεται.

Όπως αναφέρει το Politico, η αντιπαράθεση δεν αποτελεί πλέον απλώς μια διαφωνία για τον τρόπο αντιμετώπισης των μεταναστευτικών ροών, αλλά εξελίσσεται σε ευρύτερη σύγκρουση για την ασφάλεια των ευρωπαϊκών συνόρων και το μέλλον της μεταναστευτικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αμοιβαία μέτρα στα σύνορα

Η Ισπανία επανέφερε συνοριακούς ελέγχους για ταξιδιώτες που φτάνουν στη χώρα από την Ιταλία, μέσω αεροπορικών συνδέσεων και θαλάσσιων μετακινήσεων. Πρόκειται ουσιαστικά για αντίδραση στην απόφαση της Ρώμης να επιβάλει από την 1η Αυγούστου ελέγχους σε ταξιδιώτες που φτάνουν από την Ισπανία.

Η ιταλική κυβέρνηση είχε λάβει την απόφαση μετά τη μαζική άφιξη μεταναστών στη Θέουτα, εκφράζοντας ανησυχίες ότι ενδεχόμενη μετακίνησή τους από τη Βόρεια Αφρική προς την ευρωπαϊκή ήπειρο θα μπορούσε να τους επιτρέψει, μέσω της ζώνης Σένγκεν, να ταξιδέψουν προς την Ιταλία ή άλλες χώρες της ΕΕ.

Η Μαδρίτη απέρριψε το συγκεκριμένο επιχείρημα, υποστηρίζοντας ότι οι άνθρωποι που έφτασαν στη Θέουτα δεν μπορούσαν να εγκαταλείψουν νόμιμα τον ισπανικό θύλακα και να μετακινηθούν προς την ηπειρωτική Ευρώπη, καθώς δεν διαθέτουν τα απαραίτητα έγγραφα για τέτοιου είδους ταξίδι.

Μάλιστα, σύμφωνα με το Politico, τόσο οι ισπανικές αρχές όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσαν ότι κανένας από τους περίπου 72.000 ανθρώπους που έφτασαν μαζικά στη Θέουτα δεν πέρασε το Στενό του Γιβραλτάρ.

Δύο εντελώς διαφορετικές πολιτικές για τη μετανάστευση

Πίσω από την άμεση διαμάχη για τους συνοριακούς ελέγχους βρίσκεται μια πολύ βαθύτερη πολιτική σύγκρουση μεταξύ Ρώμης και Μαδρίτης.

Η κυβέρνηση Μελόνι έχει υιοθετήσει σκληρή γραμμή απέναντι στην παράτυπη μετανάστευση, πιέζοντας παράλληλα σε ευρωπαϊκό επίπεδο για ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων και αυστηρότερους ελέγχους.

Ο Πέδρο Σάντσεθ ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη χρειάζεται νόμιμη μετανάστευση εργαζομένων για να αντιμετωπίσει τις δημογραφικές πιέσεις και να διατηρήσει την οικονομική της ανταγωνιστικότητα.

Η πολιτική απόσταση των δύο κυβερνήσεων έγινε ακόμη πιο εμφανής όταν η Ιταλία επέκρινε την απόφαση της Ισπανίας να προχωρήσει σε πρόγραμμα νομιμοποίησης περισσότερων από ένα εκατομμύριο μεταναστών χωρίς νόμιμα έγγραφα. Η Ρώμη ζήτησε να συζητηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι πιθανές επιπτώσεις της ισπανικής πολιτικής.

Η Μαδρίτη απάντησε ότι το πρόγραμμα αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες και προϋποθέσεις και ότι οι άνθρωποι που εισήλθαν στη Θέουτα δεν μπορούν αυτομάτως να ενταχθούν σε αυτό.

Η αντιπαράθεση μεταφέρεται στις Βρυξέλλες

Η σύγκρουση δεν περιορίστηκε στις διμερείς σχέσεις. Κατά την περίοδο της κρίσης στη Θέουτα, η Ιταλία πρωτοστάτησε σε πρωτοβουλία ευρωπαίων ηγετών που απηύθυναν επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, εκφράζοντας ανησυχίες για τις μεταναστευτικές πολιτικές της Ισπανίας.

Στην επιστολή, την οποία συνυπέγραψαν 22 ηγέτες κρατών-μελών, επισημαινόταν η ανάγκη αποτελεσματικής αντιμετώπισης της παράτυπης μετανάστευσης, ενίσχυσης των εξωτερικών συνόρων και περιορισμού πολιτικών που, σύμφωνα με τους υπογράφοντες, μπορεί να λειτουργούν ως «παράγοντες έλξης».

Η ισπανική πλευρά απέρριψε τις αιτιάσεις, επισημαίνοντας ότι το πρόγραμμα νομιμοποίησης που εφαρμόζει δεν αφορά τους μετανάστες της Θέουτα και υποστηρίζοντας ότι η Ισπανία δεν έχει αποτύχει στην προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ.

Μάλιστα, η Μαδρίτη πέρασε στην αντεπίθεση χρησιμοποιώντας τα ίδια τα στοιχεία για τις μεταναστευτικές ροές. Όπως ανέφερε εκπρόσωπος της ισπανικής κυβέρνησης, η Ιταλία είναι το κράτος-μέλος της ΕΕ που τα τελευταία χρόνια έχει καταγράψει τον μεγαλύτερο αριθμό παράτυπων αφίξεων, με τις επιδόσεις της σε ορισμένες περιόδους να είναι ακόμη και διπλάσιες από εκείνες της Ισπανίας.

Η Σένγκεν στο επίκεντρο της κρίσης

Η αντιπαράθεση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της ζώνης Σένγκεν, η οποία επιτρέπει την ελεύθερη μετακίνηση μεταξύ των συμμετεχουσών ευρωπαϊκών χωρών χωρίς συστηματικούς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο επιτρέπει στα κράτη να επαναφέρουν προσωρινά συνοριακούς ελέγχους όταν αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια. Η δυνατότητα αυτή, ωστόσο, έχει συγκεκριμένους χρονικούς περιορισμούς και προϋποθέσεις.

Η ταυτόχρονη επιβολή ελέγχων από Ιταλία και Ισπανία αναδεικνύει έτσι πόσο εύκολα μια διμερής πολιτική σύγκρουση μπορεί να επηρεάσει στην πράξη την ελεύθερη μετακίνηση εντός της Ευρώπης.

Επιπτώσεις και στους ταξιδιώτες

Η ένταση έχει ήδη γίνει αισθητή από τους ταξιδιώτες. Επιβάτες που έφταναν στην Ιταλία από την Ισπανία αντιμετώπισαν ελέγχους εγγράφων και καθυστερήσεις, ενώ μετά την απόφαση της Μαδρίτης ανάλογη διαδικασία εφαρμόζεται και σε ταξιδιώτες που φτάνουν στην Ισπανία από την Ιταλία.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πρακτική σημασία λόγω του μεγάλου αριθμού πολιτών που μετακινούνται μεταξύ των δύο χωρών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Politico, περίπου 3,2 εκατομμύρια Ισπανοί ταξίδεψαν στην Ιταλία το 2024, ενώ περίπου 5,4 εκατομμύρια Ιταλοί επισκέφθηκαν την Ισπανία.

Η επαναφορά των ελέγχων μπορεί επομένως να προκαλέσει πρόσθετες καθυστερήσεις και ταλαιπωρία για εκατομμύρια ταξιδιώτες, ιδιαίτερα κατά την περίοδο των θερινών μετακινήσεων.

Η κρίση μεταξύ Ρώμης και Μαδρίτης αποκτά έτσι μια διάσταση πολύ ευρύτερη από μια ακόμη ευρωπαϊκή διαφωνία για το μεταναστευτικό. Η πολιτική σύγκρουση Μελόνι – Σάντσεθ μεταφέρεται πλέον στην πράξη στα εσωτερικά σύνορα της Ευρώπης, με τη Σένγκεν και την ελεύθερη μετακίνηση να βρίσκονται στο επίκεντρο.

Και όσο οι δύο πλευρές συνεχίζουν να ανταλλάσσουν αιχμηρές κατηγορίες για το ποια χώρα διαχειρίζεται αποτελεσματικότερα τις μεταναστευτικές ροές και προστατεύει καλύτερα τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, οι συνέπειες της αντιπαράθεσης γίνονται ολοένα πιο ορατές στους ίδιους τους Ευρωπαίους ταξιδιώτες.