Επισιτιστική ασφάλεια: Γιατί καθυστερεί το σχέδιο Γκουτέρες για ασφαλή διέλευση πλοίων που μεταφέρουν λιπάσματα και αγροτικά προϊόντα μέσω των αποκλεισμένων Στενών του Ορμούζ

Τα Ηνωμένα Έθνη προωθούν την πρότασή τους για τη δημιουργία ενός ανθρωπιστικού διαδρόμου, με σκοπό τη μεταφορά λιπασμάτων και άλλων βασικών αγαθών μέσω των Στενών του Ορμούζ, τα οποία τελούν υπό ουσιαστικό αποκλεισμό από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν.

Το σχέδιο αυτό, το οποίο περιήλθε εις γνώσιν του FRANCE 24, δεν έχει λάβει ακόμη την έγκριση αρκετών κρατών.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, δεν έχει καταφέρει ακόμα να εξασφαλίσει την πλήρη υποστήριξη για την τολμηρή πρότασή του, που αφορά την ασφαλή διέλευση πλοίων που μεταφέρουν λιπάσματα και αγροτικά προϊόντα μέσω των αποκλεισμένων Στενών.

Η πρωτοβουλία, η οποία ανακοινώθηκε στις 27 Μαρτίου, προβλέπει τη συγκρότηση μιας ειδικής ομάδας δράσης του ΟΗΕ που θα διασφαλίζει την ασφαλή, εύρυθμη και προβλέψιμη θαλάσσια διαμετακόμιση, παρά τη σύρραξη στην περιοχή.

Ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι εκατομμύρια άνθρωποι ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με οξεία πείνα εάν συνεχιστούν οι διαταραχές, καθώς ο αποκλεισμός πλήττει ευάλωτες χώρες όπως το Σουδάν και η Σομαλία, οι οποίες εξαρτώνται άμεσα από τα λιπάσματα για την καλλιεργητική περίοδο.

Εσωτερικό έγγραφο που είδαν το FRANCE 24 και το PassBlue παραθέτει ένα ανθρωπιστικό πλαίσιο, το οποίο προτάθηκε στα τέλη Μαρτίου, σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η ομάδα δράσης του ΟΗΕ θα άνοιγε έναν «διάδρομο λιπασμάτων» μέσω των Στενών, ανεξαρτήτως της πολεμικής σύρραξης.

Ο μηχανισμός λειτουργίας και οι έλεγχοι

Σύμφωνα με το έγγραφο υπό τον τίτλο «Επιχειρησιακός Μηχανισμός του ΟΗΕ για τα Στενά του Ορμούζ» και έναν χάρτη που αποτυπώνει την «απλοποιημένη» εμπορική διαδρομή, οι ναυτιλιακοί πράκτορες που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν τη δίοδο θα υποβάλλουν τα στοιχεία των πλοίων σε μια διαδικτυακή βάση δεδομένων.

Παρατηρητές του ΟΗΕ, εγκατεστημένοι σε λιμάνια της Σαουδικής Αραβίας, του Κατάρ, του Μπαχρέιν, του Κουβέιτ, του Ιράκ, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Ιράν, θα επαληθεύουν το φορτίο.

Τα εγκεκριμένα πλοία θα κατευθύνονται στη συνέχεια σε καθορισμένες ζώνες συντονισμού στα διεθνή ύδατα πλησίον των Στενών, προτού λάβουν άδεια διέλευσης.

Ο μηχανισμός θα λειτουργήσει σε δύο φάσεις:

Αρχικά, θα διευκολύνει τις εξαγωγές λιπασμάτων και συναφών πρώτων υλών από τα λιμάνια του Κόλπου.

Σε δεύτερο χρόνο, η επιχείρηση θα επεκταθεί στις εισαγωγές άλλων βασικών εμπορευμάτων στην περιοχή.

Αν και η πρόταση δεν θέτει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα εφαρμογής, ο ΟΗΕ υποστηρίζει ότι θα μπορούσε να τεθεί σε λειτουργία εντός επτά ημερών.

Το «πράσινο φως» από την Τεχεράνη

Η επιτυχία του σχεδίου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την υποστήριξη του Ιράν, καθώς και των Ηνωμένων Πολιτειών και των χωρών του Κόλπου, που έχουν παρασυρθεί στον πόλεμο μετά τις επιθέσεις αντιποίνων της Τεχεράνης, οι οποίες ακολούθησαν την έναρξη των εχθροπραξιών στο Ιράν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου.

Ωστόσο, παραμένει αβέβαιο αν ο ΟΗΕ θα λάβει τη στήριξη των κύριων εμπόλεμων μερών.

Το Ιράν εναλλάσσει τη στάση του μεταξύ κλεισίματος, επαναλειτουργίας ή περιορισμού της διέλευσης από τα Στενά, ως απάντηση στον συνεχιζόμενο ναυτικό αποκλεισμό των λιμανιών του από τις ΗΠΑ.

Η θαλάσσια οδός παραμένει ουσιαστικά κλειστή από τις αρχές Μαρτίου και η κατάσταση είναι εξαιρετικά ασταθής.

Στις 21 Απριλίου, ο απεσταλμένος του Ιράν στον ΟΗΕ, Αμίρ Σαΐντ Ιραβανί, δήλωσε στο FRANCE 24 και το PassBlue ότι η χώρα του στηρίζει την πρωτοβουλία.

«Κάθε πλοίο του ΟΗΕ επιτρέπεται να διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, δεν υπάρχει πρόβλημα σε αυτό», ανέφερε.

«Όχι μόνο για λιπάσματα, αλλά ακόμη και για πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

»Όλες οι χώρες μπορούν να υποβάλουν αίτημα στην αρμόδια Αρχή [στο Ιράν] και να λάβουν άδεια.

»Μόνο οι χώρες που επιτίθενται… δεν έχουν άδεια διέλευσης».

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι περαιτέρω συνομιλίες μεταξύ Ιρανών και Αμερικανών στο Ισλαμαμπάντ εξαρτώνται από τον τερματισμό του ναυτικού αποκλεισμού από πλευράς ΗΠΑ, υποστηρίζοντας ότι η Ουάσιγκτον έχει συμφωνήσει σε αυτό ιδιωτικά, αλλά όχι δημόσια.

Μικτή υποδοχή και διπλωματικό παρασκήνιο

Η πρωτοβουλία τυγχάνει δημόσιας στήριξης από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η Ινδονησία τη χαρακτήρισε ως ένα ενδιάμεσο βήμα για τον μετριασμό της παγκόσμιας ενεργειακής και επισιτιστικής ανασφάλειας.

Ωστόσο, το Κουβέιτ, μιλώντας στη Γενική Συνέλευση στις 16 Απριλίου εκ μέρους του Μπαχρέιν, των ΗΑΕ, της Σαουδικής Αραβίας, του Κατάρ και της Ιορδανίας, δεν έκανε καμία αναφορά στην πρόταση Γκουτέρες.

Η έλλειψη δημόσιας δέσμευσης ερμηνεύεται από πολλούς ως απροθυμία υποστήριξης.

Η αποστολή των ΗΠΑ στον ΟΗΕ έχει ενημερωθεί, αλλά δεν έχει απαντήσει.

Ο Αμερικανός πρεσβευτής, Μάικ Γουολτς, δήλωσε ότι η κυβέρνηση Τραμπ είναι προσηλωμένη στη διασφάλιση της ελεύθερης διακίνησης τροφίμων και ενέργειας στον Περσικό Κόλπο, χωρίς όμως να αναφέρει λέξη για τον μηχανισμό του Γκουτέρες. Το ίδιο έπραξε και το Ισραήλ.

Ο Ζόρζε Μορέιρα ντα Σίλβα, Εκτελεστικός Διευθυντής του Γραφείου Υπηρεσιών Έργων του ΟΗΕ (UNOPS) -του οργανισμού που είναι υπεύθυνος για την ομάδα δράσης- δήλωσε:

«Πραγματοποίησα εκτενείς συναντήσεις στη Νέα Υόρκη τις τελευταίες εβδομάδες.

»Ο μηχανισμός στοχεύει στη διευκόλυνση της κίνησης εμπορικών πλοίων που μεταφέρουν λιπάσματα εκτός του Κόλπου».

Ενώ ο Γκουτέρες επέλεξε τον Ντα Σίλβα για το επιχειρησιακό σκέλος, ανέθεσε το διπλωματικό κομμάτι στον βετεράνο Γάλλο διπλωμάτη Ζαν Αρνό, προσωπικό του απεσταλμένο για τη σύρραξη στη Μέση Ανατολή.

Ο Αρνό βρέθηκε την περασμένη εβδομάδα στο Ομάν, πέρασε από την Αίγυπτο και φέρεται να κατευθύνεται προς το Ισλαμαμπάντ.

Αγώνας δρόμου ενάντια στο χρόνο

Ο χρόνος πιέζει ασφυκτικά, καθώς η περίοδος σποράς διαρκεί μέχρι τα τέλη Μαΐου.

Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) προειδοποίησε ότι 45 εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν με λιμοκτονία εάν τα Στενά παραμείνουν κλειστά.

Αυτή τη στιγμή, το 10% έως 12% των παγκόσμιων αποθεμάτων λιπασμάτων παραμένει μπλοκαρισμένο.

«Εάν η σύρραξη συνεχιστεί, οι κλυδωνισμοί θα γίνουν αισθητοί σε όλο τον κόσμο», προειδοποίησε ο Καρλ Σκάου, Αναπληρωτής Εκτελεστικός Διευθυντής του WFP.

«Χωρίς μια επαρκώς χρηματοδοτούμενη ανθρωπιστική απάντηση, οδηγούμαστε σε καταστροφή».

Σύμφωνα με πηγές της βιομηχανίας, η Σαουδική Αραβία παράγει έως και το 46% της συνολικής παραγωγής λιπασμάτων των χωρών του Κόλπου.

Η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD) αναφέρει ότι το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου λιπασμάτων διέρχεται από το Ορμούζ.

Οι ενστάσεις των χωρών του Κόλπου

Ο Τζαμάλ Φαρές Αλρουουάι, μόνιμος αντιπρόσωπος του Μπαχρέιν στον ΟΗΕ, επέκρινε τον μηχανισμό, χαρακτηρίζοντάς τον μη ολιστικό.

Το Μπαχρέιν και άλλες χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) εκφράζουν ανησυχίες ότι μια τέτοια συμφωνία με τον ΟΗΕ θα μπορούσε να προσφέρει στο Ιράν επίσημη αναγνώριση ή εξουσία πάνω στα Στενά.

Επιπλέον, υπάρχει μικρό κίνητρο για τις χώρες αυτές να αγωνιστούν για έναν «διάδρομο λιπασμάτων», όταν η κύρια ανησυχία τους είναι η εξαγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Διπλωμάτες αναφέρουν ότι ορισμένες χώρες προτιμούν να κρατήσουν τον ΟΗΕ μακριά από τα Στενά, ώστε να μην υπάρχει ουδέτερος μάρτυρας των όσων συμβαίνουν εκεί.

Καθώς ο ΟΗΕ αναζητά μια βραχυπρόθεσμη λύση, στελέχη του οργανισμού εκφράζουν φόβους ότι ο πόλεμος θα τραβήξει σε μάκρος.

«Για τους Ιρανούς, είναι προς το συμφέρον τους να συνεχιστεί ο πόλεμος μέχρι να εξαντλήσουν τους Αμερικανούς», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος του ΟΗΕ.

«Είναι η τακτική του κροκόδειλου: πνίγει το θήραμά του κάτω από το νερό μέχρι εκείνο να σταματήσει να παλεύει».

Πηγή: FRANCE24