Χισιάρ Οζσόι για Κουρδικό Ζήτημα: Η Τουρκία ενεργεί με το αντανακλαστικό της αναμονής μέχρι να ξεκαθαρίσει το περιφερειακό τοπίο

Ο πολιτικός και ακαδημαϊκός Χισιάρ Οζσόι μίλησε στο κουρδικό ANF σχετικά με τη «διαδικασία ειρήνης και δημοκρατικής κοινωνίας» που ξεκίνησε στην Τουρκία μετά την ιστορική έκκληση της 27ης Φεβρουαρίου 2025 από τον Κούρδο ηγέτη Αμπντουλάχ Οτσαλάν, ο οποίος κρατείται στη φυλακή του νησιού Ιμραλί από το 1999.

Αναφερόμενος στη δίμηνη περίοδο στασιμότητας που ακολούθησε την τετράωρη και πλέον συνάντηση της 27ης Μαρτίου στο Ιμραλί -κατά την οποία φέρεται να καθορίστηκε ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα τόσο για τον νόμο-πλαίσιο που απαιτείται για τον αφοπλισμό του PKK όσο και για ζητήματα που αφορούν τις συνθήκες εργασίας και το καθεστώς του0 ο Οζσόι αξιολόγησε τη διακοπή αυτή στο πλαίσιο εξωτερικών παραγόντων και περιφερειακών δυναμικών.

Δηλώνοντας ότι η αυξανόμενη πιθανότητα μιας περιφερειακής σύγκρουσης με τη συμμετοχή του Ιράν, του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών έχει ενισχύσει τις ανησυχίες της Άνκυρας για την ασφάλεια, ο Οζσόι επεσήμανε ότι ο κρατικός μηχανισμός ενεργεί με τη λογική «να ξεκαθαρίσει πρώτα το περιφερειακό τοπίο» απέναντι σε πιθανές ανακατατάξεις στη Συρία, το Ιράκ και το Ιράν.

Αναφερόμενος στις προσπάθειες της Άνκυρας να τοποθετηθεί αξιολογώντας την πολιτική των ΗΠΑ στη Συρία, το μέλλον του Ιράν και την περιφερειακή στρατηγική του Ισραήλ, ο Οζσόι υποστήριξε ότι το κράτος είναι διστακτικό να οικοδομήσει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο επίλυσης προτού αποσαφηνιστεί το μέλλον των Κούρδων παραγόντων.

Περιγράφοντας την τρέχουσα κατάσταση όχι ως το οριστικό τέλος της διαδικασίας, αλλά μάλλον ως μια φάση επαναξιολόγησης από την πλευρά του κράτους πριν από τη διέλευση μη αναστρέψιμων οροσήμων, όπως οι νομικές μεταρρυθμίσεις και ο διορισμός επιτρόπων, ο Οζσόι σημείωσε ότι η προσοχή επικεντρώνεται πλέον στο αν το Κοινοβούλιο θα λάβει συγκεκριμένα μέτρα το επόμενο διάστημα.

Ο κίνδυνος περιφερειακού πολέμου σκλήρυνε τις προτεραιότητες ασφαλείας της Άνκυρας

Ερωτηθείς για το πόσο επέδρασαν οι εξωτερικοί παράγοντες στην καθυστέρηση της εφαρμογής της συμφωνίας που φέρεται να επιτεύχθηκε στις 27 Μαρτίου, ο Χισιάρ Οζσόι υπέδειξε τον τρόπο με τον οποίο η γραφειοκρατία ασφαλείας αξιολογεί τις εξελίξεις στην περιοχή.

Τόνισε ότι οι εντάσεις μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, σε συνδυασμό με την πιθανότητα ενός ευρύτερου περιφερειακού πολέμου, επηρεάζουν άμεσα τα αντανακλαστικά της Άνκυρας.

«Είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς με απόλυτη βεβαιότητα γι’ αυτό το ζήτημα.

»Σε τελική ανάλυση, δεν γνωρίζουμε πλήρως τι συζητείται στους στενούς κύκλους της κυβέρνησης ή στη γραφειοκρατία ασφαλείας, ούτε πώς αξιολογούνται οι περιφερειακές εξελίξεις.

»Ωστόσο, υπάρχουν αλληλένδετες εγχώριες και εξωτερικές δυναμικές· ορισμένες σχετίζονται άμεσα με την ασφάλεια και τις γραφειοκρατικές ισορροπίες και άλλες συνδέονται με την πιθανότητα περιφερειακού πολέμου.

»Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια πού οδηγεί η συνεχιζόμενη σύγκρουση στην οποία εμπλέκονται το Ιράν, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες.

»Όταν υπάρχει μια σύγκρουση τέτοιου περιφερειακού μεγέθους, οι προτεραιότητες ασφαλείας της Άνκυρας ενδέχεται να έχουν γίνει πιο άκαμπτες», δήλωσε.

Παρόμοια αντανακλαστικά εκδηλώθηκαν και στη Συρία

Υπογραμμίζοντας ότι η Τουρκία προσεγγίζει με προσοχή τις πιθανές ανακατατάξεις κατά μήκος των συνόρων της, ο Οζσόι εξήγησε ότι ο κρατικός μηχανισμός έχει αναπτύξει μια στρατηγική αναμονής υπό τις παρούσες συνθήκες.

«Η Τουρκία ανησυχεί ιδιαίτερα ότι πιθανές ανακατατάξεις στον άξονα Συρίας-Ιράκ-Ιράν θα μπορούσαν να μετατρέψουν το κουρδικό ζήτημα σε μια εξίσωση περιφερειακής ασφάλειας.

»Αυτό δεν είναι νέο φαινόμενο. Σε τέτοιες περιόδους, ο κρατικός μηχανισμός τείνει να ενεργεί με το αντανακλαστικό της αναμονής μέχρι να ξεκαθαρίσει το περιφερειακό τοπίο.

»Είδαμε την ίδια αντίδραση όταν εξελίχθηκαν τα γεγονότα στη Συρία.

»Ακόμη και αν μερικές φορές αυτό συζητείται σχεδόν ως δικαιολογία, παραμένει ένα ισχυρό αντανακλαστικό τόσο εντός της γραφειοκρατίας ασφαλείας όσο και της κυβερνητικής εξουσίας.

»Ενώ ο εκδημοκρατισμός και η νομική επίλυση του κουρδικού ζητήματος θα έπρεπε να αντιμετωπιστούν χωρίς καθυστέρηση, το κράτος δυστυχώς αναπτύσσει αυτό το αντανακλαστικό και προτιμά να περιμένει».

Ενδέχεται να μην υπάρχει πλήρης συναίνεση εντός του κράτους

Ο Χισιάρ Οζσόι άφησε επίσης να εννοηθεί ότι ενδέχεται να μην έχει επιτευχθεί πλήρης συναίνεση εντός του κρατικού μηχανισμού για το θέμα, υποδεικνύοντας διαφορετικές τάσεις μεταξύ των κυβερνώντων κύκλων και της γραφειοκρατίας.

«Διαφορετικές ομάδες εντός της πολιτικής ηγεσίας, ή η κυβέρνηση στο σύνολό της σε σχέση με τη γραφειοκρατία ασφαλείας, ενδέχεται να έχουν διαφορετικές απόψεις σχετικά με το πόσο μακριά πρέπει να φτάσει αυτή η διαδικασία.

»Αν και υπάρχουν περιστασιακές ενδείξεις ότι δεν υπάρχει πλήρης εναρμόνιση εσωτερικά, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν πρόκειται για πραγματική διαφωνία ή για ένα συντονισμένο πολιτικό θέατρο.

»Ιδιαίτερα όσον αφορά ζητήματα όπως οι νομικές μεταρρυθμίσεις, το καθεστώς εκτέλεσης ποινών, η διεύρυνση του πολιτικού χώρου ή οι πολιτικές διορισμού επιτρόπων, το κράτος βλέπει τα συγκεκριμένα βήματα ως ορόσημα δύσκολα αναστρέψιμα.

»Ως εκ τούτου, δοκιμάζει πρώτα τόσο την κοινωνία όσο και τις θεσμικές δομές».

Σχολιάζοντας τη διαχείριση της διαδικασίας από τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τις προσπάθειές του να εξισορροπήσει τις σχέσεις του με την εθνικιστική βάση, ο Οζσόι προέβη στην ακόλουθη εκτίμηση:

«Ο Πρόεδρος Ερντογάν φαίνεται επίσης να θέλει να κρατήσει αυτή τη διαδικασία εξ ολοκλήρου υπό τον έλεγχό του και να την παρατείνει χρονικά υπό τη σκιά των περιφερειακών συγκρούσεων.

»Έχουμε δει τον εταίρο του, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, να τάσσεται επανειλημμένα, τουλάχιστον ρητορικά, υπέρ της λήψης μέτρων το συντομότερο δυνατό.

»Ωστόσο, ο Ερντογάν πιθανότατα υπολογίζει την αντίδραση που θα μπορούσε να προκαλέσει ένα τέτοιο άνοιγμα στο κουρδικό ζήτημα στα εθνικιστικά ακροατήρια.

»Από τη μία πλευρά, ο Ερντογάν επιδιώκει την αποκλιμάκωση και τη σταθερότητα· από την άλλη, δεν θέλει η διαδικασία να εξελιχθεί γρήγορα σε μια δημοκρατική διαδικασία διαπραγμάτευσης και ως εκ τούτου επιδιώκει να την κρατήσει περιορισμένη».

Το κουρδικό ζήτημα έχει μετατραπεί σε ζήτημα περιφερειακών ισορροπιών ισχύος

Υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα διαμορφώνει τις κινήσεις της στην εξωτερική πολιτική σύμφωνα με τις στρατηγικές των περιφερειακών και παγκόσμιων παικτών, ο Οζσόι δήλωσε:

«Η διεθνής διάσταση είναι σημαντική. Η Άνκυρα προσπαθεί να καθορίσει τη θέση της ερμηνεύοντας ταυτόχρονα την πολιτική των ΗΠΑ στη Συρία, το μέλλον του Ιράν, την περιφερειακή στρατηγική του Ισραήλ και την προσέγγιση της Ευρώπης.

»Αξιολογεί συμφωνίες που θα μπορούσαν να τροποποιηθούν γύρω από το κουρδικό ζήτημα, παράλληλα με τις περιφερειακές και παγκόσμιες μεταβολές».

Σημείωσε ότι η Άνκυρα παραμένει διστακτική στο να λάβει ολοκληρωμένα μέτρα προτού ξεκαθαρίσουν οι περιφερειακές εξελίξεις, αναφέροντας ως παράδειγμα την τρέχουσα προσέγγισή της της Συρίας.

«Μιλάμε για το Ιράν σήμερα, αλλά το μέλλον των Κούρδων παραγόντων στη Συρία είναι εξίσου σημαντικό.

»Μια διαδικασία ενσωμάτωσης συνεχίζεται, αν και αργά και ανισόμερα.

»Ωστόσο, η Τουρκία παραμένει επιφυλακτική στο να οικοδομήσει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο επίλυσης προτού μπορέσει να προβλέψει λίγο-πολύ το μέλλον των Κούρδων τόσο στο Ιράν όσο και στη Συρία.

»Σε τελική ανάλυση, για το κράτος, το κουρδικό ζήτημα δεν είναι πλέον απλώς ένα ζήτημα εσωτερικής ασφάλειας· έχει μετατραπεί σε ζήτημα περιφερειακών ισορροπιών ισχύος.

»Πράγματι, ένας από τους κύριους λόγους που ξεκίνησε αυτή η διαδικασία ήταν ότι οι μεγάλες περιφερειακές μεταβολές, ανατροπές και εξελίξεις άλλαξαν ριζικά τη φύση του κουρδικού ζητήματος. Καθώς αυτές οι περιφερειακές εξελίξεις εξελίσσονται, το κράτος αναπόφευκτα υιοθετεί το αντανακλαστικό τού “ας περιμένουμε να δούμε τι θα συμβεί”».

Συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα είχε καθοριστεί κατά τη συνάντηση της 27ης Μαρτίου

Τονίζοντας ότι η τρέχουσα παύση δεν σημαίνει ότι η διαδικασία έχει τερματιστεί, ο Οζσόι ανέφερε ότι το κράτος τη βλέπει ως ζήτημα χρονισμού και μεθοδολογίας, ενώ υπενθύμισε το περιεχόμενο της συνάντησης της 27ης Μαρτίου.

«Είναι ακόμα πολύ νωρίς για να ορίσουμε αυτή την καθυστέρηση ως απόδειξη ότι η διαδικασία έχει καταρρεύσει πλήρως.

»Το [τουρκικό] κράτος συχνά επιδιώκει μεγάλες περιόδους σιωπής και ασάφειας σε τέτοια ζητήματα.

»Δηλώθηκε ότι η αντιπροσωπεία είχε μια πολύ παραγωγική συνάντηση στις 27 Μαρτίου.

»Στο τέλος αυτής της τετράωρης και πλέον συνάντησης, φάνηκε ότι, για πρώτη φορά, η κρατική αντιπροσωπεία που καθόταν στο τραπέζι είχε συζητήσει συγκεκριμένα τόσο τον νόμο-πλαίσιο που απαιτείται για τον αφοπλισμό του PKK όσο και έναν οδικό χάρτη και χρονοδιάγραμμα σχετικά με το καθεστώς του κυρίου Οτσαλάν.

»Ωστόσο, λόγω των εγχώριων και διεθνών συνθηκών, δεν πραγματοποιήθηκε καμία συνάντηση για δύο μήνες μετά τις 27 Μαρτίου.

»Παρά τις ενδείξεις ότι η διαδικασία είχε φτάσει στο στάδιο της λήψης συγκεκριμένων μέτρων, ακολούθησε μια δίμηνη περίοδος αναμονής, μετά την οποία ο κύριος Οτσαλάν έστειλε για άλλη μια φορά ένα μήνυμα υπογραμμίζοντας τον καίριο χαρακτήρα του επείγοντος».

Θα φανεί αν το Κοινοβούλιο θα κάνει το συγκεκριμένο βήμα

Αξιολογώντας τόσο τη δίμηνη παύση όσο και τις μελλοντικές προοπτικές, ο Χισιάρ Οζσόι κατέληξε:

«Μέσα στον επόμενο ενάμισι μήνα θα δούμε αν το Κοινοβούλιο θα κάνει ένα συγκεκριμένο βήμα για το θέμα αυτό.

»Κατά την άποψή μου, αντί αυτό να ερμηνευθεί ως αδιέξοδο, θα πρέπει να γίνει κατανοητό ως μια επαναξιολόγηση από την πλευρά του κράτους όσον αφορά την ουσία της διαδικασίας, τα εργαλεία μέσω των οποίων θα εφαρμοστεί και το πολιτικό κλίμα μέσα στο οποίο θα εξελιχθεί.

»Οι εξελίξεις στην περιοχή έχουν μετατρέψει το κουρδικό ζήτημα από πρόβλημα εσωτερικής ασφάλειας σε ζήτημα περιφερειακής ασφάλειας.

»Οι παύσεις και οι επαναξιολογήσεις που βιώνουμε πηγάζουν ακριβώς από αυτή την πραγματικότητα».