Στο Ιράν λένε το «ψωμί ψωμάκι» – Ο λαός πεινάει όπως και στην Ελλάδα του Μητσοτάκη

Για δεκαετίες, στην ιρανική κοινωνία επικρατούσε μια άρρητη βεβαιότητα: ακόμη και αν το κρέας, τα πουλερικά, τα γαλακτοκομικά ή τα φρούτα μετατρέπονταν σε είδη πολυτελείας για τη μέση οικογένεια, το ψωμί -ο θεμέλιος λίθος της εγχώριας διατροφής- θα παρέμενε απρόσβλητο. Σήμερα, όμως, αυτή η παραδοσιακή δικλείδα ασφαλείας φαίνεται να καταρρέει οριστικά.

Για χρόνια στο Ιράν, λεγόταν συνήθως ότι ακόμη και αν οι άνθρωποι δεν μπορούσαν πλέον να αντέξουν οικονομικά το κρέας, το κοτόπουλο, τα γαλακτοκομικά προϊόντα ή τα φρούτα, τουλάχιστον το ψωμί –το βασικό στοιχείο του διατροφικού καλαθιού της χώρας– δεν θα εξαφανιζόταν ποτέ από τα τραπέζια τους. Σήμερα, ωστόσο, ακόμη και αυτή η υπόθεση καταρρέει.

Οι επίσημες εκθέσεις του Στατιστικού Κέντρου του Ιράν δείχνουν ότι ο πληθωρισμός των τροφίμων τα τελευταία χρόνια έχει αναγκάσει τα νοικοκυριά να μειώσουν δραστικά την κατανάλωση κόκκινου κρέατος, γαλακτοκομικών προϊόντων, φρούτων, ακόμη και ρυζιού.

Η καλπάζουσα ακρίβεια στα τρόφιμα έχει αναγκάσει τα νοικοκυριά σε δραματικές περικοπές.

Η κατανάλωση βασικών αγαθών, όπως το κόκκινο κρέας, τα γαλακτοκομικά, τα φρούτα, ακόμη και το ρύζι, έχει κάνει βουτιά της τάξης του 50% τα τελευταία χρόνια.

Όπως επισημαίνει η κρατική εφημερίδα Ντονιά-γε Εγκτεσάντ, το ψωμί είχε μετατραπεί στο έσχατο υποκατάστατο για την κάλυψη των βασικών θερμιδικών αναγκών του πληθυσμού.

Ωστόσο, τον Ιούλιο του 2025, ο ετήσιος πληθωρισμός στην κατηγορία του ψωμιού και των δημητριακών εκτινάχθηκε στο 81,8%, ενώ στην πρωτεύουσα, την Τεχεράνη, καταγράφηκαν ανατιμήσεις που άγγιξαν το 52%.

Ο συνολικός πληθωρισμός των τροφίμων έχει, κατά τη διάρκεια ορισμένων περιόδων, υπερβεί το 100%, και έφτασε μάλιστα το 110% με 134% σε κάποιους μήνες.

Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι το ψωμί -κάποτε η φθηνότερη πηγή θερμίδων- ασκεί πλέον άμεσα πρόσθετη πίεση στα φτωχότερα στρώματα της κοινωνίας.

Αντίθετα, το ιρανικό καθεστώς αποδίδει τις αυξήσεις των τιμών κυρίως στο υψηλότερο κόστος παραγωγής, στην αύξηση των μισθών των εργαζομένων στα αρτοποιεία και στις αυξημένες τιμές της ενέργειας.

Αξιωματούχοι από τον Οργανισμό Σχεδιασμού και Προϋπολογισμού έχουν επίσης τονίσει ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί πλέον να αντέξει οικονομικά να επιδοτεί πλήρως το ψωμί, καθώς η οικονομική επιβάρυνση του προγράμματος έχει αυξηθεί σημαντικά.

Ωστόσο, πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η μετακύλιση αυτού του κόστους στους καταναλωτές, σε μια εποχή που η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών έχει μειωθεί απότομα, θα βαθύνει μόνο την κρίση του κόστους διαβίωσης στη χώρα.

Επιτόπιες αναφορές από τις πρώτες ημέρες μετά την εφαρμογή των νέων τιμών δείχνουν εκτεταμένη σύγχυση στα αρτοποιεία και αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ πελατών και πωλητών.

Πέρα από το να είναι ένα οικονομικό ζήτημα, η κατάσταση έχει άμεσο αντίκτυπο στην κοινωνική σταθερότητα και στο αίσθημα οικονομικής ασφάλειας των ανθρώπων.

Η αύξηση των τιμών του ψωμιού δεν μπορεί να εξεταστεί χωριστά από τις ευρύτερες οικονομικές και πολιτικές συνθήκες του Ιράν.

Ο χρόνιος πληθωρισμός, η απότομη υποτίμηση του ριάλ, τα επίμονα δημοσιονομικά ελλείμματα και η κατανομή πόρων σε στρατιωτικά και πυρηνικά προγράμματα έχουν περιορίσει σημαντικά τα περιθώρια ελιγμών της κυβέρνησης.

Πολλοί οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι αυτή η τάση είναι μη βιώσιμη και ότι οι τιμές των τροφίμων έχουν σχεδόν διπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια.

Ελλάδα σχεδόν όπως Ιράν

Η σύγκριση ανάμεσα σε δύο εκ πρώτης όψεως ανόμοιες περιπτώσεις, όπως το αυταρχικό Ιράν της Μέσης Ανατολής και η Ελλάδα ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναδεικνύει μια κοινή, επώδυνη συνισταμένη: την κατάρρευση της αγοραστικής δύναμης των πολιτών μπροστά σε ένα κύμα ακρίβειας που πλήττει τον πυρήνα της καθημερινής επιβίωσης.

Από τη μία πλευρά, στο Ιράν, η οικονομική ασφυξία είναι το αποτέλεσμα ενός εκρηκτικού μείγματος διεθνών κυρώσεων, δομικής διαφθοράς και της επιλογής του καθεστώτος να χρηματοδοτεί εξοπλιστικά προγράμματα εις βάρος της κοινωνικής πρόνοιας.

Εκεί, η απώλεια ακόμη και του ψωμιού ως έσχατου καταφυγίου διατροφής αγγίζει τα όρια της ανθρωπιστικής κρίσης.

Από την άλλη πλευρά, στην Ελλάδα, η συζήτηση για την ακρίβεια εστιάζει σε διαφορετικά δομικά αίτια.

Εδώ και χρόνια, η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με επίμονο πληθωρισμό στα τρόφιμα και τα βασικά αγαθά, ο οποίος, σύμφωνα με την κριτική της αντιπολίτευσης και κοινωνικών φορέων, τροφοδοτείται από την απουσία επαρκών ελέγχων στην αγορά, την ανοχή σε φαινόμενα αισχροκέρδειας και μια οικονομική πολιτική που ευνοεί συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα, αυτό που στην εγχώρια πολιτική αντιπαράθεση περιγράφεται συχνά με σκληρούς όρους περί συστηματικής απομύζησης του δημόσιου πλούτου και των εισοδημάτων.

Αν και οι γεωπολιτικές συνθήκες και τα μεγέθη διαφέρουν ριζικά καθώς η Ελλάδα δεν υφίσταται το καθεστώς διεθνούς απομόνωσης του Ιράν ούτε τις άμεσες πολεμικές συνέπειες- το πολιτικό συμπέρασμα παραμένει κοινό: όταν οι βασικές ανάγκες διαβίωσης, όπως η διατροφή και η στέγαση, μετατρέπονται σε καθημερινό αγώνα επιβίωσης, η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται σκληρά και η πίεση μετατοπίζεται αναπόφευκτα στις εκάστοτε κυβερνήσεις, οι οποίες καλούνται να απολογηθούν για τις προτεραιότητες και τις επιλογές τους.