Ρομά, κοινωνική συνοχή και ασφάλεια: Σχετικά με τα γεγονότα στον Δήμο Πηνειού

Οι πρόσφατες συμπλοκές μεταξύ Ρομά και αστυνομικών δυνάμεων εντός του Αστυνομικού Τμήματος Γαστούνης προκάλεσαν έντονο προβληματισμό στην τοπική και την ευρύτερη κοινωνία.

Ήρθε η ώρα για μια ειλικρινή παραδοχή: το κοινωνικό συμβόλαιο έχει διαρρηχθεί.

Η χώρα κινείται στον αυτόματο, ενώ ο νομοταγής πολίτης αισθάνεται απροστάτευτος απέναντι σε ένα «κράτος-φάντασμα» όπου η ανομία τείνει να γίνει κανονικότητα.

Στατιστική έρευνα

Η κρίση αυτή δεν δημιουργήθηκε εν κενώ. Σύμφωνα με τη μελέτη του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (FRA), η κοινωνική περιθωριοποίηση των Ρομά αντικατοπτρίζεται πλήρως στους δείκτες διαβίωσης:

Φτώχεια & Διαβίωση: Το 80% του πληθυσμού ζει σε συνθήκες φτώχειας, το 50% στερείται βασικών αγαθών, ενώ 1 στα 5 νοικοκυριά δεν έχει πρόσβαση σε τρεχούμενο νερό.

Στέγαση: Το 52% αντιμετωπίζει οξύ στεγαστικό πρόβλημα και το 82% διαμένει σε υπερπλήρη νοικοκυριά.

Εκπαίδευση: Η σχολική διαρροή είναι καταλυτική. Μόλις το 47% συμμετέχει στην προσχολική εκπαίδευση, ενώ μόλις το 27% ολοκληρώνει το Λύκειο.

Απασχόληση & Φύλο: Μόλις το 43% έχει νόμιμη εργασία (58% για τους άνδρες και 28% για τις γυναίκες), με τις γυναίκες να υφίστανται επιπλέον μισθολογικές διακρίσεις.

Παρά τις ενημερωτικές καμπάνιες της ΕΕ, οι δείκτες παραμένουν καθηλωμένοι.

Δικαιολογείται η ανομία;

Η απάντηση είναι κατηγορηματικά όχι.

Ωστόσο, τα γεγονότα στη Γαστούνη αποκαλύπτουν μια συστημική υποκρισία δεκαετιών.

Οι Ρομά αντιμετωπίζονται συχνά ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας ή ως ευκαιριακές εκλογικές δεξαμενές.

Αντί για ουσιαστική ένταξη μέσω της παιδείας και της εργασίας, το πολιτικό σύστημα επέλεξε την εύκολη λύση της γκετοποίησης και των επιδομάτων.

Αυτό το καθεστώς μπορεί να εξυπηρετεί πρόσκαιρα πολιτικά συμφέροντα, σίγουρα όμως στρέφεται κατά της κοινωνίας.

Πώς οφείλουμε να πράξουμε;

Η αυτοδικία σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί λύση. Η απάντηση βρίσκεται στην ενίσχυση και την ισότιμη εφαρμογή του νόμου.

Η εξαγγελία για τη δημιουργία δομών, όπως το Κέντρο Γειτονιάς για Ρομά στον Δήμο Ήλιδας και αντίστοιχων πρωτοβουλιών στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, αποτελεί βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Σε καμία περίπτωση όμως δεν αρκεί.

Η Πολιτεία οφείλει να εγγυηθεί ισότιμη πρόσβαση στη στέγαση, την υγεία, την εκπαίδευση και την εργασία προς όλους.

Παράλληλα όμως, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι κάθε δικαίωμα συνεπάγεται και υποχρέωση. Αυτή είναι η θεμελιώδης αρχή της ιδιότητας του πολίτη και η μόνη οδός για την αποκατάσταση της αληθινής κοινωνικής συνοχής.

Σίγουρα δεν είναι εύκολο το συγκεκριμένο πλάνο να υλοποιηθεί, αποτελεί όμως τη μοναδική επιλογή με μακροχρόνια αποτελέσματα.

Η κοινωνία οφείλει να επενδύει στους θεσμούς της και να τους αναβαθμίζει, όχι να τους απενεργοποιεί και να τους καθηλώνει στην αδράνεια. Είτε όταν πρόκειται για κοινωνική προσφορά, είτε όταν πρόκειται για αυστηρή τήρηση του νόμου.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει στα «Δίκαια του Ανθρώπου» ο Ρήγας Φεραίος:

«Όταν ένας μόνος κάτοικος του βασιλείου τούτου αδικηθεί, αδικείται όλον το βασίλειο. Και πάλιν, όταν το βασίλειον αδικήται ή πολεμήται, αδικείται ή πολεμείται κάθε πολίτης».

Το παραπάνω ρητό συμπυκνώνει την ουσία του προβλήματος: Όταν ένας συμπολίτης μας αδικείται μένοντας στο περιθώριο, η πληγή αντανακλά σε όλη την κοινωνία. Και αντίστροφα, όταν η ίδια η Πολιτεία «πολεμήται» από την ανομία, θίγεται η ασφάλεια κάθε νομοταγούς πολίτη.

Αυτή η αμφίδρομη σχέση μεταξύ Πολίτη και Πολιτείας είναι το πραγματικό στοίχημα που κάθε δημοκρατική κοινωνία οφείλει να κερδίσει.