Εκλογές τον Σεπτέμβριο στο Ισραήλ; Η θρησκευτική κρίση που απειλεί με κατάρρευση την κυβέρνηση Νετανιάχου

Μια δραματική διακήρυξη του Ραβίνου Ντοβ Λάντο σήμανε το τέλος του «Σιδηρού Μπλοκ», με την ηγεσία των Υπερορθόδοξων (Χαρεντί) να πιέζει πλέον για πρόωρες εκλογές ακόμα και εντός του Σεπτεμβρίου.

Το πολιτικό σκηνικό στο Ισραήλ συγκλονίζεται από την ανακοίνωση του Ραβίνου Ντοβ Λάντο, του κορυφαίου ηγέτη της λιθουανικής κοινότητας των Χαρεντί.

Ο 96χρονος σοφός εξέδωσε δήλωση μέσω του κόμματος Ντεγκέλ Ατόρα, ανακηρύσσοντας ότι η έννοια του ενιαίου «Μπλοκ Νετανιάχου» δεν υφίσταται πλέον.

Η τοποθέτηση αυτή ερμηνεύεται από αναλυτές ως ένα πολιτικό «διαζύγιο», το οποίο ενδέχεται να δρομολογήσει τη διάλυση της Κνεσέτ και τον προγραμματισμό νέων εκλογών στα μέσα Σεπτεμβρίου, μόλις λίγες ημέρες πριν από τη γιορτή του Ρος Ασανά.

Ο πυρήνας της κρίσης εντοπίζεται στο χρόνιο και ανεπίλυτο ζήτημα του νόμου για την εξαίρεση από τη στρατιωτική θητεία.

Επί σειρά ετών, ο Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου υποσχόταν στην ηγεσία των Χαρεντί ότι θα ψήφιζε νομοθεσία που θα διασφάλιζε το καθεστώς των σπουδαστών στις ιερατικές σχολές (γιεσιβά).

Ωστόσο, ο συνεχιζόμενος πόλεμος και η έλλειψη κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας έχουν οδηγήσει το νομοσχέδιο σε τέλμα, προκαλώντας την πλήρη κατάρρευση της εμπιστοσύνης.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Ραβίνος Λάντο δήλωσε σε ιδιωτικές συναντήσεις ότι δεν τρέφει πλέον καμία πίστη προς τον Νετανιάχου, κατηγορώντας τον Πρωθυπουργό ότι ψεύδεται στη θρησκευτική κοινότητα εδώ και χρόνια.

Για το κόμμα Σας, η ημερομηνία εκλογών τον Σεπτέμβριο είναι ιδιαίτερα ελκυστική, καθώς συμπίπτει με τον μήνα Ελούλ και τις παραδοσιακές προσευχές Σελιχότ.

Αυτή η περίοδος υψηλού θρησκευτικού συναισθήματος επιτρέπει στο κόμμα να κινητοποιήσει την παραδοσιακή του βάση -τους λεγόμενους πιστούς με το «αόρατο κιπά»- μέσα από μαζικές συγκεντρώσεις και συνάξεις μετάνοιας.

Ενώ ο Νετανιάχου ενδέχεται να επιχειρήσει να εργαλειοποιήσει την κατάσταση ασφαλείας για να καθυστερήσει την ψηφοφορία μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου, τα κόμματα των Χαρεντί χρησιμοποιούν πλέον τη δύναμή τους για να επιβάλουν ένα χρονοδιάγραμμα που εξυπηρετεί τα δικά τους στρατηγικά συμφέροντα.

Πολιτικοί σχολιαστές εκτιμούν ότι και οι δύο πλευρές επιδίδονται σε ένα εκτεταμένο επικοινωνιακό παιχνίδι εντυπώσεων.

Ενώ οι Χαρεντί διατείνονται ότι μάχονται για τον «κόσμο της Τορά», το επιτελείο του Νετανιάχου επιχειρεί να παρουσιάσει την αποτυχία ως άρνηση ψήφισης ενός νόμου «χωρίς δόντια» ή επαρκείς κυρώσεις.

Αυτό το αμοιβαίο παιχνίδι επίρριψης ευθυνών επιτρέπει και στις δύο πλευρές να αποχωρήσουν από τον συνασπισμό με ένα αφήγημα που απηχεί στους αντίστοιχους ψηφοφόρους τους, αν και αφήνει την κυβέρνηση σε κατάσταση παράλυσης εν μέσω ενός πολέμου πολλαπλών μετώπων.

Το σημαντικότερο συμπέρασμα από τη διακήρυξη του Ραβίνου Λάντο είναι η πιθανότητα νέων πολιτικών συμμαχιών μετά την επόμενη αναμέτρηση.

Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα κόμματα των Χαρεντί ίσως είναι ανοιχτά σε διαπραγματεύσεις με πρόσωπα όπως ο Ναφτάλι Μπένετ ή ο Γιαΐρ Λαπίντ, εφόσον επιτευχθεί μια ικανοποιητική συμφωνία για τη χρηματοδότηση των ιερατικών σχολών και τις εξαιρέσεις από τη στράτευση.

Το «Σιδηρούν Μπλοκ» που στήριζε την εξουσία του Νετανιάχου για τόσο μεγάλο διάστημα φαίνεται να έχει διαβρωθεί υπό την πίεση της στρατιωτικής κρίσης και των αθετημένων υποσχέσεων.

Καθώς η Κνεσέτ προετοιμάζεται για μια πιθανή προκαταρκτική ανάγνωση του νομοσχεδίου διάλυσης την ερχόμενη Τετάρτη 20/05, το μέλλον της κυβέρνησης κρέμεται από μια κλωστή.

Ο Νετανιάχου παραμένει πρόθυμος να περάσει αρκετούς αμφιλεγόμενους νόμους πριν από οποιαδήποτε διάλυση του σώματος, αλλά χωρίς την εγγυημένη στήριξη των θρησκευτικών του εταίρων, η νομοθετική του ατζέντα θεωρείται ουσιαστικά νεκρή.

Η εβδομάδα που ξεκινά θα καθορίσει εάν η παρούσα διοίκηση μπορεί να βρει τρόπο να γεφυρώσει το χάσμα ή εάν το Ισραήλ οδεύει προς τον πιο συγκρουσιακό εκλογικό κύκλο της πρόσφατης ιστορίας του.

Η άρνηση των Υπερορθόδοξων Εβραίων (Χαρεντί) να υπηρετήσουν στον ισραηλινό στρατό (IDF) δεν είναι απλώς μια πολιτική επιλογή, αλλά ένα βαθιά ριζωμένο ζήτημα που συνδυάζει τη θεολογία, την ιστορική κληρονομιά και τη διατήρηση της κοινωνικής τους ταυτότητας.

Η κεντρική πεποίθηση των Χαρεντί είναι ότι η πνευματική προστασία του κράτους του Ισραήλ μέσω της μελέτης της Τορά είναι εξίσου σημαντική -αν όχι σημαντικότερη- από τη στρατιωτική άμυνα.

Θεωρούν τους σπουδαστές των ιερατικών σχολών (γιεσιβά) ως την «πνευματική ασπίδα» του έθνους. Για έναν Χαρεντί, η διακοπή της μελέτης των ιερών κειμένων για τη στράτευση θεωρείται πνευματική καταστροφή.

Το ζήτημα ανάγεται στην ίδρυση του κράτους το 1948. Ο πρώτος πρωθυπουργός, Μπεν-Γκουριόν, συμφώνησε να εξαιρέσει 400 σπουδαστές γιεσιβά από τη θητεία, προκειμένου να διασωθεί η εβραϊκή θρησκευτική γνώση που είχε σχεδόν αφανιστεί στο Ολοκαύτωμα.

Με την πάροδο των δεκαετιών, η κοινότητα των Χαρεντί αναπτύχθηκε ραγδαία και οι 400 εξαιρέσεις έγιναν δεκάδες χιλιάδες, μετατρέποντας μια προσωρινή διευθέτηση σε μόνιμο προνόμιο.

Μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023 και τον συνεχιζόμενο πόλεμο, η δυσαρέσκεια της υπόλοιπης ισραηλινής κοινωνίας έχει φτάσει στο κατακόρυφο. Πολλοί Ισραηλινοί νιώθουν ότι το βάρος της θυσίας δεν επιμερίζεται δίκαια («ισότητα στο βάρος»), ειδικά όταν οι έφεδροι καλούνται να υπηρετήσουν για μήνες, ενώ οι Χαρεντί παραμένουν στις σχολές τους.

Αυτό το χάσμα είναι που απειλεί σήμερα τη συνοχή της κυβέρνησης Νετανιάχου, καθώς το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ έχει κρίνει πλέον παράνομες τις καθολικές εξαιρέσεις, ζητώντας την άμεση στράτευση των υπερορθόδοξων.