Jerusalem Post: Η στρατηγική της Τουρκίας για μακροπρόθεσμη κυριαρχία στη Μέση Ανατολή

Μετά την πτώση του Άσαντ, η Τουρκία οικοδομεί αθόρυβα μια νέα σφαίρα επιρροής σε ολόκληρη τη Συρία. Η κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024 ερμηνεύτηκε ευρέως ως στρατηγική ήττα για τον υπό την καθοδήγηση του Ιράν «Άξονα της Αντίστασης» και ως μια αντίστοιχη νίκη για τη Δύση και τους περιφερειακούς εταίρους της.

Αυτή η ερμηνεία δεν είναι λανθασμένη. Είναι, ωστόσο, ελλιπής.

Αυτό που ακολούθησε την πτώση του Άσαντ δεν είναι η σταθεροποίηση που ήλπιζε η Ουάσιγκτον, αλλά η ραγδαία εδραίωση της τουρκικής ηγεμονίας σε ολόκληρο το βόρειο Λεβάντε.

Αυτή υλοποιείται μέσω ενός συνδυασμού οικοδόμησης ισλαμιστικών δικτύων, οικονομικού μονοπωλίου και μιας αναδυόμενης υποδομής μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), στοιχεία που συλλογικά αντιπροσωπεύουν την πιο εξελιγμένη διεκδίκηση περιφερειακής κυριαρχίας που έχει γνωρίσει η Μέση Ανατολή από την αποχώρηση των Οθωμανών πριν από έναν αιώνα.

Η Άγκυρα συναρμολογεί την αρχιτεκτονική μιας μόνιμης περιφερειακής ισχύος, και το πράττει αρκετά αθόρυβα, ώστε οι κώδωνες του κινδύνου να μην έχουν ηχήσει ακόμη στις περισσότερες δυτικές πρωτεύουσες.

Η Αδελφότητα ως διοικητική υποδομή

Η περικύκλωση του Λεβάντε από την Τουρκία στηρίζεται σε τρεις συγχρονισμένους μοχλούς.

Ο πρώτος είναι η συριακή Μουσουλμανική Αδελφότητα, η οποία λειτουργεί ως ιδεολογικός εντολοδόχος της Άγκυρας από τότε που το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) εδραίωσε την εξουσία του υπό τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Η Αδελφότητα επιβίωσε από τη σφαγή της Χάμα το 1982 μέσω μιας τακτικής μετριοπάθειας, σφυρηλατώντας συμμαχίες με κοσμικούς αντιφρονούντες και παρουσιάζοντας ένα πλουραλιστικό πρόσωπο στους δυτικούς συνομιλητές, ενώ παράλληλα διατηρούσε το Ισλάμ ως την ύστατη πηγή νομικής εξουσίας.

Στη Συρία της μετα-Άσαντ εποχής, αυτή η στάση μετουσιώνεται σε πράξη ως το προσχέδιο για τη διακυβέρνηση.

Η Τουρκία έχει φιλοξενήσει την ηγεσία της Αδελφότητας στην Κωνσταντινούπολη, έχει χρηματοδοτήσει την πολιτική της υποδομή και την έχει τοποθετήσει σε θέση ισχύος ώστε να κυριαρχήσει στον αναδυόμενο κυβερνητικό συνασπισμό της Συρίας.

Αυτή η διευθέτηση εξυπηρετεί την Άγκυρα ακριβώς επειδή αποφεύγει την εικόνα μιας απευθείας αποικιακής διοίκησης.

Η Αδελφότητα παρέχει τοπική νομιμοποίηση, ανθρώπινο κεφάλαιο και ιδεολογική συνέχεια.

Η Τουρκία παρέχει πόρους, εγγυήσεις ασφαλείας και διεθνή κάλυψη.

Δεν πρόκειται για μια σχέση ισότιμων εταίρων· είναι μια σχέση προστάτη-πελάτη, στην οποία η Δαμασκός θα κυβερνά και η Άγκυρα θα αποφασίζει.

Το δίκτυο εκτείνεται δυτικά προς τον Λίβανο, όπου η Τουρκία καλλιεργεί επιρροή μέσω της Τζαμάα Ισλαμίγια, του τοπικού κλάδου της Αδελφότητας, και οικοδομεί μια σουνιτική πολιτική βάση στην Τρίπολη και στην περιοχή του Ακάρ, ικανή να αμφισβητήσει τη Χεζμπολάχ σε δημογραφικό και πολιτικό επίπεδο.

Αξιωματούχοι ασφαλείας του Λιβάνου έχουν ήδη εκφράσει ανησυχίες για επιχειρήσεις στρατολόγησης της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών και για αναφερόμενη διακίνηση μετρητών και όπλων στον βόρειο Λίβανο.

Ο στόχος είναι ένα μόνιμο προγεφύρωμα στις ακτές της Μεσογείου, το οποίο δεν θα επιτευχθεί μέσω στρατιωτικής κατοχής, αλλά μέσω της υπομονετικής συγκρότησης μιας σουνιτικής εκλογικής βάσης που θα είναι υπόχρεη στην Άγκυρα.

Ο οικονομικός εγκλωβισμός

Ο δεύτερος μοχλός είναι οικονομικός και βρίσκεται ήδη σε λειτουργία.

Πέντε τουρκικοί επιχειρηματικοί όμιλοι με βαθείς δεσμούς με το AKP -οι Τζενγκίζ, Λιμάκ, Καλιόν, Κολίν και Μακιόλ- είναι τοποθετημένοι έτσι ώστε να ηγηθούν της ανοικοδόμησης της Συρίας.

Οι εταιρείες αυτές έχτισαν το Αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης και τον Διατολική Αγωγό Φυσικού Αερίου (TANAP).

Τώρα μεταφέρουν εξοπλισμό στη Συρία για να ανακατασκευάσουν αεροδρόμια, αυτοκινητοδρόμους και ενεργειακά δίκτυα.

Οι τουρκικές εξαγωγές προς τη Συρία στους τομείς των κατασκευών και των τροφίμων τριπλασιάστηκαν στις αρχές του 2025.

Η ενσωμάτωση της αγοράς προχωρά ταχύτερα από ό,τι μπορούν να παρακολουθήσουν τα πλαίσια των διεθνών κυρώσεων.

Παράλληλα με τον ιδιωτικό τομέα, τουρκικοί κρατικοί φορείς, συμπεριλαμβανομένων των AFAD (Προεδρία Διαχείρισης Καταστροφών και Εκτάκτων Αναγκών) και TIKA (Τουρκική Υπηρεσία Συνεργασίας και Συντονισμού), κατασκευάζουν σχολεία, νοσοκομεία και κέντρα επαγγελματικής κατάρτισης που αναπαράγουν το τουρκικό θεσμικό μοντέλο.

Αυτό δεν αποτελεί αναπτυξιακή βοήθεια με την παραδοσιακή έννοια.

Πρόκειται για τη δημιουργία μιας εξάρτησης γενεών, σχεδιασμένης ώστε να διασφαλιστεί ότι η επόμενη συριακή γενιά διοικητικών υπαλλήλων, δασκάλων και μηχανικών θα προσβλέπει στην Άγκυρα για την επαγγελματική της κατάρτιση και τις πολιτικές της πεποιθήσεις.

Τα κονδύλια ανοικοδόμησης δημιουργούν υποδομές. Η θεσμική αναπαραγωγή δημιουργεί υπηκόους.

Ο διάδρομος των μη επανδρωμένων αεροσκαφών

Ο τρίτος μοχλός είναι αυτός που συζητείται λιγότερο στους δυτικούς πολιτικούς κύκλους, αλλά είναι ο πλέον βαρύνουσας σημασίας σε βάθος δεκαετίας.

Η Τουρκία αποτελεί παγκόσμιο ηγέτη στα μη επανδρωμένα εναέρια συστήματα και αυτή τη στιγμή κατασκευάζει βάσεις drones σε ολόκληρη τη βόρεια Συρία, παράλληλα με τα έργα ανοικοδόμησης.

Αυτό που αναδύεται είναι μια αποκλειστική εναέρια υποδομή που συνδέει την τουρκική ενδοχώρα νότια μέσω της Συρίας και δυνητικά προς τον βόρειο Λίβανο, επιτρέποντας τη μεταφορά φορτίων, τη συνεχή επιτήρηση και την ικανότητα ασύμμετρων πληγμάτων, παρακάμπτοντας παράλληλα τις ναυτικές αναχαιτίσεις και τους παραδοσιακούς συνοριακούς ελέγχους.

Σε πλήρη εναρμόνιση με το θαλάσσιο δόγμα της Άγκυρας για τη «Γαλάζια Πατρίδα», το οποίο προβάλλει τουρκικές κυριαρχικές αξιώσεις σε 430.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα της Μεσογείου και του Αιγαίου, ο διάδρομος των drones δημιουργεί έναν τεχνολογικό κλοιό γύρω από το βόρειο Λεβάντε.

Κανένας προηγούμενος περιφερειακός δρώντας, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν στο απόγειο της επιρροής του, δεν είχε συγκροτήσει κάτι ανάλογο.

Ο διάδρομος αυτός θολώνει εσκεμμένα τα όρια μεταξύ εμπορικής και στρατιωτικής δραστηριότητας.

Τα drones μεταφοράς φορτίου και τα drones επιτήρησης μοιράζονται την ίδια υποδομή.

Η μετάβαση από το ένα στο άλλο είναι ζήτημα μιας απλής αναβάθμισης λογισμικού.

Τι έπεται συνέχεια

Η περικύκλωση που επιχειρεί η Τουρκία παρουσιάζει ένα πρόβλημα που τα στρατιωτικά μέσα δεν μπορούν να επιλύσουν.

Η Άγκυρα είναι μέλος του ΝΑΤΟ, μέλος της οικονομίας του G20 και υποψήφια προς ένταξη χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι κατασκευαστικοί της όμιλοι λειτουργούν υπό το εμπορικό δίκαιο.

Οι θυγατρικές της Αδελφότητας παρουσιάζονται ως οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Οι βάσεις των drones της είναι από σχεδιασμού διπλής χρήσης.

Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να συνεργαστεί με τις Βρυξέλλες ώστε να θέσει ως προϋπόθεση για την άρση των κυρώσεων κατά της Συρίας απαιτήσεις διαφάνειας, οι οποίες θα εμποδίζουν τις τουρκικές εταιρείες να μονοπωλούν τα συμβόλαια ανοικοδόμησης.

Οι υπηρεσίες χρηματοοικονομικών πληροφοριών θα πρέπει να επιστρατευθούν για να αποκαλύψουν την τεκμηριωμένη επικάλυψη μεταξύ των επιχειρηματικών δικτύων που συνδέονται με το AKP και των δικτύων παράκαμψης των ιρανικών κυρώσεων.

Το πλαίσιο συνεργασίας που συνδέει τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ θα πρέπει να λάβει επίσημη μορφή ως μια αρχιτεκτονική θαλάσσιας ασφάλειας, ειδικά σχεδιασμένη για να αναχαιτίσει την τουρκική υπερεπέκταση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το Ιράν διακήρυξε τις περιφερειακές του φιλοδοξίες με θορυβώδη τρόπο και αντιμετωπίστηκε με συνασπισμούς, κυρώσεις και αεροπορικές επιδρομές.

Η Τουρκία δεν ανακοινώνει απολύτως τίποτα. Αυτή η σιωπή δεν είναι καθησυχαστική. Είναι μεθοδική.

Πηγή: Jerusalem Post