Πώς Ισραήλ και Τουρκία σηματοδότησαν έναν νέο ανταγωνισμό στο Κέρας της Αφρικής

Όταν ο υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ*** έφτασε στην Χαργκέισα την ίδια ακριβώς ημέρα που μια ανώτατη τουρκική αντιπροσωπεία ασφαλείας προσγειωνόταν στο Μογκαντίσου, ο συγχρονισμός ήταν σκόπιμος.

Σε περιοχές όπου οι επίσημες διακηρύξεις έχουν υψηλό κόστος και η κλιμάκωση ενέχει κινδύνους, ο συγχρονισμός μετατρέπεται σε «σήμα».

Δύο μεσαίες δυνάμεις επέλεξαν δύο αντίπαλες πρωτεύουσες την ίδια ημέρα για να καταδείξουν όχι μόνο τη θέση τους, αλλά και το ποια πολιτικά καθεστώτα είναι διατεθειμένες να στηρίξουν, καθώς το Κέρας της Αφρικής εισέρχεται σε μια νέα φάση στρατηγικού ανταγωνισμού.

Η προσέγγιση του Ισραήλ με τη Σομαλιλάνδη γίνεται καλύτερα κατανοητή ως μια υπολογισμένη προσπάθεια για την απόκτηση πλεονεκτικής θέσης, παρά ως μια τοποθέτηση επί της σομαλικής εσωτερικής πολιτικής.

Η Σομαλιλάνδη προσφέρει άμεση πρόσβαση, μια συνεργάσιμη τοπική αρχή και εγγύτητα στο στενό Μπαμπ αλ-Μαντάμπ, χωρίς τους περιορισμούς της πολυμερούς διπλωματίας.

Για το Ισραήλ, η αναγνώριση και η παρουσία υψηλού επιπέδου αποτελούν εργαλεία για τη διασφάλιση εναλλακτικών επιλογών σε ένα περιβάλλον στην Ερυθρά Θάλασσα που εκτίθεται όλο και περισσότερο σε αναταράξεις.

Το διπλωματικό κόστος είναι υπαρκτό, αλλά σε μεγάλο βαθμό ανεφάρμοστο.

Αυτό που μετράει είναι η φυσική παρουσία και η έγκαιρη είσοδος, όχι η ομοφωνία.

Η κίνηση της Τουρκίας στο Μογκαντίσου αντανακλά μια διαφορετική λογική.

Η Άγκυρα έχει περάσει πάνω από μια δεκαετία εδραιώνοντας τη θέση της στην αρχιτεκτονική ασφαλείας της Σομαλίας μέσω στρατιωτικής εκπαίδευσης, υποδομών και θεσμικών σχέσεων.

Η επιρροή της εξαρτάται από τη συνεχιζόμενη εξουσία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.

Οποιαδήποτε νομιμοποίηση της Σομαλιλάνδης αποδυναμώνει το Μογκαντίσου και διαβρώνει άμεσα τα τουρκικά ερείσματα.

Η άφιξη κορυφαίων αξιωματούχων ασφαλείας δεν ήταν, επομένως, μια κίνηση αντίδρασης, αλλά η ενίσχυση μιας υφιστάμενης θέσης: η Τουρκία σκοπεύει να υπερασπιστεί το πλαίσιο που συντηρεί την επιρροή της.

Από αυτό το σημείο εστίασης, οι ευρύτερες ευθυγραμμίσεις γίνονται σαφέστερες χωρίς να απαιτούνται εικασίες.

Η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος αντιτίθενται στην αναγνώριση της Σομαλιλάνδης, επειδή αυτή αυξάνει τη στρατηγική αβεβαιότητα και μειώνει τα εμπόδια για τη θαλάσσια πρόσβαση της Αιθιοπίας.

Οι θέσεις τους συγκλίνουν με εκείνες της Σομαλίας όχι λόγω συμμαχικής πειθαρχίας, αλλά επειδή ο κατακερματισμός απειλεί τα δικά τους ερείσματα κατά μήκος της Ερυθράς Θάλασσας και, στην περίπτωση της Αιγύπτου, επιδεινώνει τη διαμάχη για τον Νείλο με την Αιθιοπία.

Ενεργούν για να περιορίσουν τα αποτελέσματα και όχι για να υπερασπιστούν αφηρημένες αρχές.

Η Αιθιοπία αποτελεί τον δομικό μοχλό κάτω από την επιφάνεια.

Ένα περίκλειστο κράτος με τεράστιο δημογραφικό και οικονομικό βάρος δεν μπορεί να παραμένει επ’ αόριστον εξαρτημένο από έναν μόνο διάδρομο.

Η Αντίς Αμπέμπα δεν χρειάζεται να συντονιστεί ανοιχτά με το Ισραήλ ή τη Σομαλιλάνδη για να επωφεληθεί από τις αλλαγές που αποδυναμώνουν τα ταμπού γύρω από την πρόσβαση και την αναγνώριση.

Το ερώτημα δεν είναι αν η Αιθιοπία θα επιδιώξει θαλάσσια πρόσβαση, αλλά ποιος θα ελέγχει τη διαδρομή και υπό ποιες ρυθμίσεις ασφαλείας.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη παραμένουν σκόπιμα συγκρατημένες.

Προτεραιότητά τους είναι η συνέχεια της θαλάσσιας κυκλοφορίας και ο περιορισμός της κλιμάκωσης, όχι η διαιτησία σε διαφορές κυριαρχίας.

Ούτε προσυπογράφουν την κίνηση του Ισραήλ, ούτε κινητοποιούνται εναντίον της, σηματοδοτώντας μια ανοχή στον ανταγωνισμό, εφόσον αυτός παραμένει κάτω από τα όρια της αποσταθεροποίησης.

Η Κίνα, αντιθέτως, τοποθετείται έτσι ώστε να επωφεληθεί ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, διατηρώντας εργασιακές σχέσεις με όλα τα μέρη και εστιάζοντας στις υποδομές, την πρόσβαση και τη μακροπρόθεσμη οικονομική επιρροή παρά στην πολιτική ευθυγράμμιση.

Η Ρωσία παραμένει στο περιθώριο, αποκτώντας σημασία μόνο εκεί όπου η αστάθεια δημιουργεί ευκαιρίες.

Οι εσωτερικοί περιορισμοί του Ιράν μειώνουν την ικανότητά του να διαταράξει τη δυναμική της Ερυθράς Θάλασσας, μειώνοντας το κόστος των διεκδικητικών κινήσεων από άλλους δρώντες και επιτρέποντας σαφέστερα σήματα, όπως οι συγχρονισμένες επισκέψεις.

Η αντίδραση του Προέδρου της Αφρικανικής Ένωσης λειτουργεί περισσότερο ως διπλωματική επισήμανση παρά ως επιβολή, στοχεύοντας στην αύξηση του κόστους σε επίπεδο φήμης, αλλά αδυνατώντας να αλλάξει την πορεία των πραγμάτων επί του πεδίου.

Συνολικά, οι ταυτόχρονες επισκέψεις σε Χαργκέισα και Μογκαντίσου σηματοδοτούν τη μετάβαση από έναν υποβόσκοντα ανταγωνισμό σε μια ανοιχτή αντιπαράθεση για την επικράτηση θέσεων.

Δεν πρόκειται για τη δημιουργία άκαμπτων μπλοκ, αλλά για έναν αγώνα ανάμεσα σε δύο μοντέλα επιρροής: την επιδίωξη του Ισραήλ για διμερή πρόσβαση και έγκαιρη τοποθέτηση, έναντι της υπεράσπισης της εδραιωμένης, κρατικοκεντρικής επιρροής της Τουρκίας.

Οι άλλοι δρώντες δεν ανταποκρίνονται από πίστη, αλλά ανάλογα με το πώς αυτές οι κινήσεις επηρεάζουν τη δική τους έκθεση σε μια αναπόφευκτη αναδιάρθρωση της πρόσβασης, των λιμένων και της ασφάλειας στον διάδρομο της Ερυθράς Θάλασσας.

Το μήνυμα εκείνης της ημέρας ήταν σαφές: Το Κέρας της Αφρικής δεν αποτελεί πλέον δευτερεύον θέατρο επιχειρήσεων και ο αγώνας για τη μελλοντική του τάξη πραγμάτων έχει περάσει από τους αθόρυβους ελιγμούς στην ορατή, ταυτόχρονη επίδειξη ισχύος.

Πηγή: HORN REVIEW

***Πρώτη επίσημη επίσκεψη του Ισραηλινού Υπουργού Εξωτερικών Γκιντεόν Σάαρ στη Σομαλιλάνδη

Ο Υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Γκιντεόν Σάαρ, μετέβη την Τρίτη 06/01 στη Σομαλιλάνδη, πραγματοποιώντας την πρώτη επίσημη επίσκεψη από τότε που η χώρα του αναγνώρισε την αυτοανακηρυχθείσα δημοκρατία τον περασμένο μήνα.

Ο κ. Σάαρ έφτασε στην πόλη Χαργκέισα συνοδευόμενος από αντιπροσωπεία υψηλόβαθμων αξιωματούχων, όπως ανακοίνωσε το Υπουργείο Πληροφοριών της Σομαλιλάνδης μέσω της πλατφόρμας «X».

Ο ίδιος δήλωσε ότι η επίσκεψή του στέλνει το μήνυμα πως:

«Είμαστε αποφασισμένοι να προωθήσουμε σθεναρά τις σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Σομαλιλάνδης».

Ο κ. Σάαρ ανέφερε ότι είχε «ουσιαστικές συνομιλίες» με τον Πρόεδρο Αμπντιραχμάν Μοχάμεντ Αμπντουλάχι και μέλη της κυβέρνησής του «για όλο το φάσμα των διμερών σχέσεων».

«Η αμοιβαία αναγνώριση και η σύναψη διπλωματικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών δεν στρέφονται εναντίον κανενός.

»Κοινός μας στόχος είναι η προώθηση του αμοιβαίου οφέλους και για τα δύο έθνη», έγραψε ο κ. Σάαρ.

Το Ισραήλ έγινε τον περασμένο μήνα η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τη Σομαλιλάνδη ως «ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος», υπογράφοντας συμφωνία για την εγκαθίδρυση διπλωματικών δεσμών.

Διπλωματικές αντιδράσεις και γεωπολιτικό πλαίσιο

Ο κ. Αμπντουλάχι χαρακτήρισε την κίνηση αυτή ως ένα βήμα που «εξυπηρετεί τα αμοιβαία συμφέροντα και συμβάλλει θετικά στην ειρήνη και τη σταθερότητα στο Κέρας της Αφρικής».

Συμπλήρωσε δε ότι «η Σομαλιλάνδη αποτελεί έναν αξιόπιστο και υπεύθυνο εταίρο, με στρατηγική θέση και δέσμευση στην προώθηση της διεθνούς ασφάλειας».

Από την άλλη πλευρά, η Σομαλία απέρριψε την αναγνώριση της αποσχισθείσας περιοχής ως «παράνομο βήμα», χαρακτηρίζοντας την επίσκεψη του κ. Σάαρ «μη εξουσιοδοτημένη εισβολή».

Το Υπουργείο Εξωτερικών της Σομαλίας τόνισε:

«Η Χαργκέισα αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της διεθνώς αναγνωρισμένης επικράτειας της Σομαλίας.

»Η ενέργεια αυτή συνιστά σοβαρή παραβίαση της κυριαρχίας και της πολιτικής ενότητας της χώρας μας».

Απαντώντας, ο κ. Σάαρ δήλωσε: «Μόνο το Ισραήλ θα αποφασίζει ποιον αναγνωρίζει και με ποιον διατηρεί διπλωματικές σχέσεις», ενώ πρόσθεσε ότι ο κ. Αμπντουλάχι αποδέχθηκε πρόσκληση του Ισραηλινού Πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου για επίσημη επίσκεψη στο Ισραήλ.

Διεθνείς πιέσεις και απομόνωση

Η κίνηση του Ισραήλ έχει καταδικαστεί ευρέως, μεταξύ άλλων και από την πλειονότητα των μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Αρκετά αραβικά κράτη, καθώς και η Τουρκία, το Ιράν και το Τζιμπουτί, εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση εκφράζοντας την κατηγορηματική τους αντίθεση, κάνοντας λόγο για «κατάφωρη περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου».

Για τη Σομαλιλάνδη, η διεθνής αναγνώριση αποτελεί προτεραιότητα του κ. Αμπντουλάχι από την ανάληψη των καθηκόντων του τον Δεκέμβριο του 2024.

Παρά το γεγονός ότι διαθέτει δικό της νόμισμα, διαβατήρια και στρατό, η περιοχή παραμένει σε καθεστώς διεθνούς απομόνωσης από τη μονομερή ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της το 1991, γεγονός που εμποδίζει την πρόσβαση σε ξένα δάνεια και επενδύσεις.

Η κίνηση του Ισραήλ ενέχει σημαντικές γεωπολιτικές προεκτάσεις, καθώς ενισχύει την παρουσία του κοντά στην καρδιά της Μέσης Ανατολής και ειδικότερα πλησίον των υποστηριζόμενων από το Ιράν πολιτοφυλακών Χούτι στην Υεμένη.