Μάικλ Ρούμπιν: Αν η Τουρκία δεν έχει αποικιοκρατικές φιλοδοξίες στη Συρία, οφείλει να επιστρέψει το Χατάι

Με απλά λόγια, η Τουρκία αποτελεί τη μεγαλύτερη κατοχική δύναμη στη Συρία

Του Μάικλ Ρούμπιν στο Middle East Forum

Ο Τούρκος Πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, και οι συνεργάτες του αρέσκονται συχνά να παρουσιάζουν την Τουρκία ως έναν αντιαποικιοκρατικό ήρωα.

Παρότι ο Ερντογάν, ένας ευσεβής ισλαμιστής που απέχει από το αλκοόλ, περιφρονεί τον ιδρυτή της Τουρκίας, Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ -έναν κοσμικό με αδυναμία στο ποτό- συχνά επικαλείται την εμπειρία του Ατατούρκ στην αποτροπή του αποικιοκρατικού διαμελισμού της Ανατολίας ως απόδειξη ότι η Τουρκία αποτελεί προπύργιο κατά της αποικιοκρατίας.

Ο Ιλνούρ Τσεβίκ, εξέχων διευθυντής εφημερίδας και αρθρογράφος, έγραφε για παράδειγμα πριν από μια δεκαετία, στο πλαίσιο της διπλωματικής διείσδυσης του Ερντογάν στην Αφρική:

«Το απελευθερωτικό κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ στην Ανατολία κατά τον 20ό αιώνα αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τους Αφρικανούς ενάντια στους αποικιοκρατές και τους καταπιεστές».

Ο Αμπντουλκαντίρ Οζκάν, πρώην σύμβουλος του Ερντογάν, διατύπωσε παρόμοια επιχειρήματα σε στήλη του το 2012 στην ισλαμιστική εφημερίδα Millî Gazete.

Μετά το ξέσπασμα του συριακού εμφυλίου πολέμου, έγραψε: «Ας δηλώσουμε αμέσως ότι όλες οι εξελίξεις σχετίζονται με τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα και την ασφάλεια του Ισραήλ».

Η Τουρκία, από την άλλη πλευρά, είχε αγνά, αντιιμπεριαλιστικά κίνητρα. Φυσικά, η ιδέα ότι η Τουρκία είναι αντιιμπεριαλιστική είναι κωμικοτραγική.

Ο τουρκικός στρατός όχι μόνο κατέχει την Κύπρο για περισσότερο από μισό αιώνα, αλλά εκμεταλλεύεται ενεργά τους πόρους της, είτε πρόκειται για τη γεωργία και την αλιεία, είτε για το φυσικό αέριο.

Η Τουρκία οφείλει στην κυπριακή κυβέρνηση περισσότερα από 100 δισεκατομμύρια δολάρια για κλοπή πόρων, δεδουλευμένους τόκους και αποζημιώσεις λόγω της στέρησης αναπτυξιακών ευκαιριών.

Και η Κύπρος δεν είναι η μόνη: η Τουρκία επιδιώκει σήμερα να υφαρπάξει υπεράκτιους πόρους τόσο της Λιβύης όσο και της Σομαλίας.

Το καθεστώς Ερντογάν έχει δημοσιεύσει αλυτρωτικούς χάρτες που απεικονίζουν ολόκληρη την Κύπρο και την Αρμενία, την Κρήτη και τη βόρεια Ελλάδα, καθώς και τμήματα της Βουλγαρίας, της Συρίας και του Ιράκ ως τμήματα της Τουρκίας.

Η άρνηση της Τουρκίας να περιοριστεί εντός των συνόρων της αποτελεί τη βάση της συχνής ρητορικής του Ερντογάν περί αναθεώρησης της Συνθήκης της Λωζάνης.

Ο Νεοθωμανισμός, εν τω μεταξύ, επιδιώκει στον πυρήνα του να ανατρέψει τα εθνικά σύνορα που προέκυψαν από τα νικηφόρα απελευθερωτικά κινήματα του 19ου και 20ού αιώνα.

Απολογητές του Ερντογάν σε δεξαμενές σκέψης και ακαδημαϊκούς κύκλους της Ουάσιγκτον υποβαθμίζουν τη ρητορική του, θεωρώντας την λόγια που αποσκοπούν περισσότερο στον κατευνασμό της εθνικιστικής βάσης παρά σε ένα κυριολεκτικό κάλεσμα για αποικισμό.

Ωστόσο, η δημιουργία τετελεσμένων επί του εδάφους υποδηλώνει ότι οι μεγαλοστομίες του Ερντογάν προσφέρουν μια ματιά στις πραγματικές του φιλοδοξίες.

Η Τουρκία διατηρεί δεκάδες βάσεις στο βόρειο Ιράκ. Η παρουσία των δυνάμεών της στη Μπασίκα έχει να κάνει περισσότερο με τις αλυτρωτικές της αξιώσεις προς το πρώην Βιλαέτι της Μοσούλης παρά με οποιαδήποτε ανάγκη ασφαλείας.

Όμως, πουθενά η αποικιοκρατική πρόθεση της Τουρκίας δεν είναι μεγαλύτερη από ό,τι στη Συρία.

Η Τουρκία διατηρεί εγχώρια ταχυδρομικά γραφεία, για παράδειγμα, στο Αλ-Μπαμπ, την Τζαραμπλούς, το Αφρίν, το Αζάζ και το Ταλ Αμπιάντ.

Στην καλύτερη περίπτωση, ο Ερντογάν βλέπει τη Συρία ως ένα προτεκτοράτο, όπως η βόρεια Κύπρος και οι περιοχές του ιρακινού Κουρδιστάν που ελέγχονται από τον Μπαρζανί· στη χειρότερη, η Τουρκία τη βλέπει ως ένα μελλοντικό «Άνσλους» (προσάρτηση).

Οι Τούρκοι διπλωμάτες και οι αυλοκόλακες του Ερντογάν εντός της τουρκικής κυβέρνησης μπορεί να αντιδρούν με αγανάκτηση, αλλά οι Σύροι γνωρίζουν καλύτερα.

Η ιμπεριαλιστική καταπάτηση της Συρίας από την Τουρκία προηγείται του Ερντογάν και των προσπαθειών του να χρησιμοποιήσει την υπόσχεση του αυτοκρατορικού μεγαλείου για να αποσπάσει την προσοχή από την κατάχρηση χρημάτων της οικογένειάς του και την οικονομική κακοδιαχείριση του καθεστώτος του. Πράγματι, χρονολογείται από την ίδια την ίδρυση της Τουρκίας.

Μετά την πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Συρία σχηματίστηκε από τα παλιά οθωμανικά βιλαέτια της Δαμασκού και του Χαλεπίου.

Η Γαλλία είχε καταλάβει το σαντζάκι (διοικητική περιφέρεια) της Αλεξανδρέττας μόλις λίγες εβδομάδες μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Για τη Γαλλία, ήταν μια αρπαγή γης καθώς η Κοινωνία των Εθνών προετοιμαζόταν να αποδώσει εντολές διοίκησης.

Από το 1921 έως το 1937, το Σαντζάκι της Αλεξανδρέττας ήταν αυτόνομο, ξεχωριστό από την υπόλοιπη Συρία, όπως ακριβώς και ο Λίβανος.

Καθώς η γαλλική εντολή πλησίαζε στη λήξη της, ο Ατατούρκ άρχισε να πιέζει για την προσάρτηση της Αλεξανδρέττας στην Τουρκία.

Ο πληθυσμός ελάχιστα ενδιαφερόταν για την Τουρκία.

Ως Αρμένιοι και Άραβες [σ.σ. και Έλληνες], οι περισσότεροι κάτοικοι επεδίωκαν είτε την ανεξαρτησία είτε την επίσημη ενσωμάτωση στη Συρία.

Ουσιαστικά, ο Ατατούρκ, ο οποίος έχτισε τη νομιμοποίησή του εκδιώκοντας τις ξένες δυνάμεις από την Ανατολία, έκανε το αντίθετο, επιδιώκοντας να επιβάλει μέσω στρατιωτικής ισχύος μια άδικη αξίωση.

Όταν τα γεγονότα δεν μπορούσαν να στηρίξουν τους ισχυρισμούς του, ο Ατατούρκ στράφηκε στη φαντασία.

Επινόησε τον όρο «Χατάι» για την περιοχή, ισχυριζόμενος αναδρομικά ότι οι κάτοικοί της ήταν απόγονοι των Χετταίων.

Μετά από εκτενείς διαπραγματεύσεις, η Κοινωνία των Εθνών ευλόγησε τη δημιουργία του Κράτους του Χατάι τον Σεπτέμβριο του 1938, το οποίο ήταν ανεξάρτητο αλλά συνδεδεμένο με τη Συρία σε θέματα εξωτερικής πολιτικής.

Έναν χρόνο αργότερα, το όνειρο της ανεξαρτησίας τελείωσε. Η τουρκική κυβέρνηση έστειλε δεκάδες χιλιάδες Τούρκους στο Χατάι ενόψει δημοψηφίσματος για τη συνέχιση της κρατικής υπόστασης· αυτοί ψήφισαν υπέρ της ένταξης στην Τουρκία.

Η Γαλλία, εν τω μεταξύ, συναίνεσε κυνικά στην ιμπεριαλιστική αρπαγή γης από την Τουρκία για να εμποδίσει τη χώρα να συμμαχήσει με τη ναζιστική Γερμανία, καθώς ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος πλησίαζε.

Όπως συνέβη με κάθε κατευνασμό της Τουρκίας, απέτυχε: η Τουρκία παρέμεινε επίσημα ουδέτερη, αλλά προμήθευε τη ναζιστική στρατιωτική μηχανή με χρωμίτη, τον οποίο το Βερολίνο χρειαζόταν για κινητήρες αεροσκαφών και τεθωρακισμένα οχήματα.

Σήμερα, η υποκρισία του Ερντογάν βρίσκεται στο ζενίθ, καθώς απαιτεί η Σομαλιλάνδη να παραμείνει στη Σομαλία από δήθεν σεβασμό στην κυριαρχία, την ίδια στιγμή που προσποιείται ότι η προσάρτηση από την Τουρκία ενός εδάφους που ήταν πάντα συριακό -αν όχι ανεξάρτητο- είναι νόμιμη.

Ο Ερντογάν προσποιείται επίσης ότι είναι σύμμαχος της Συρίας, προστατεύοντας την κυριαρχία της έναντι της αποκέντρωσης εξουσίας σε περιοχές με κουρδικό πληθυσμό ή έναντι υπερβολικών απειλών από το Ισραήλ.

Η υποκρισία του είναι συγκλονιστική. Ενώ το Ισραήλ ελέγχει μια ουδέτερη ζώνη 155 τετραγωνικών μιλίων στη νότια Συρία, η κατοχή του Χατάι από την Τουρκία αντιπροσωπεύει μια έκταση πάνω από δεκατρείς φορές μεγαλύτερη. Με απλά λόγια, η Τουρκία είναι η μεγαλύτερη κατοχική δύναμη στη Συρία.

Εάν η Τουρκία τάσσεται πραγματικά κατά του ιμπεριαλισμού, ίσως θα έπρεπε να σταματήσει να τον ασκεί.

Αντίστοιχα, εάν ο μεταβατικός Πρόεδρος Άχμεντ αλ-Σαράα υποστηρίζει πραγματικά την κυριαρχία της Συρίας, δεν θα πρέπει να παραμένει σιωπηλός όσον αφορά την τουρκική κατοχή.

Οι Σύροι δεν πρέπει να απαιτήσουν τίποτα λιγότερο από την πλήρη αποχώρηση της Τουρκίας και το τέλος της μακροβιότερης κατοχής στη Μέση Ανατολή.

Σημείωση TRIBUNE: Το Χατάι είναι η περιοχή της αρχαίας Αντιόχειας. Εξαιρέθηκε από την ανταλλαγή πληθυσμών το 1923 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας επειδή τελούσε υπό Γαλλική Εντολή. Μέχρι τους σεισμούς του 2023 στην Αντιόχεια (Αντάκια) ζούσαν 10.000 Ελληνορθόδοξοι κυρίως αραβόφωνοι Έλληνες. Πριν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στην Αντιόχεια ζούσαν περίπου 50.000 Έλληνες, οι περισσότεροι μετανάστευσαν στην Αμερική όταν η περιοχή προσαρτήθηκε από την Τουρκία.