Η βόρεια Συρία υπό τουρκική κατοχή για 100 χρόνια – Στα όρια του τουρκικού Όρκου του Έθνους

Λεζάντα: Η τουρκική «Ζώνη Ασφαλείας» σε χάρτη του 2019

Σύμφωνα με την εφημερίδα «Αλ-Μοντόν», η Συρία σχεδιάζει να υπογράψει ἑκατονταετή μίσθωση με την Τουρκία για μια λωρίδα εδάφους 30 χιλιομέτρων κατά μήκος των βόρειων συνόρων της Συρίας.

Ο διακηρυγμένος στόχος είναι η κατασκευή εργοστασίων από την Τουρκία και η δημιουργία θέσεων εργασίας για τους Σύρους πρόσφυγες.

Πηγή ανέφερε επίσης ότι η κυβέρνηση της Συρίας σχεδιάζει τη μετεγκατάσταση ορισμένων υπουργείων από τη Δαμασκό σε άλλες πόλεις της χώρας, για λόγους ασφαλείας και πολιτικής σκοπιμότητας.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τις μακροχρόνιες γεωπολιτικές επιδιώξεις της Άγκυρας στη βόρεια Συρία.

Η ιδέα μιας λεγόμενης «ζώνης ασφαλείας» ή «ζώνης ασφάλειας και αποσυμφόρησης» κατά μήκος των συνόρων αποτελεί βασικό στρατηγικό στόχο της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής από τα πρώτα χρόνια της συριακής κρίσης, αποσκοπώντας στη δημιουργία ενός θύλακα ασφαλείας και στον έλεγχο των διασυνοριακών ροών.

Η σύνδεση με τον τουρκικό «Εθνικό Όρκο» (Misak-ı Millî)

Σύμφωνα με αναλυτές και διπλωματικούς παρατηρητές, οι εδαφικές διεκδικήσεις και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις της Τουρκίας στη βόρεια Συρία συχνά ερμηνεύονται στο πλαίσιο του ιστορικού τουρκικού «Εθνικού Όρκου» (Misak-ı Millî) του 1920.

Το έγγραφο αυτό περιλάμβανε περιοχές της σημερινής βόρειας Συρίας (όπως το Χαλέπι και τμήματα της Τζαζίρα) εντός των ορίων της οθωμανικής-τουρκικής επικράτειας που θεωρούνταν αδιαπραγμάτευτα.

Η «Μεγάλη Τουρκία» με τα εδάφη του τουρκικού «Εθνικού Όρκου»

Συνεπώς, η παρουσία ή ο μακροπρόθεσμος έλεγχος αυτών των εδαφών προβάλλεται από εθνικιστικούς και κρατικούς κύκλους στην Τουρκία ως ανάκτηση ιστορικών σφαιρών επιρροής.

Η γεωπολιτική των κουρδικών περιοχών

Παράλληλα, η οριοθέτηση μιας τέτοιας ζώνης επηρεάζει καθοριστικά τις περιοχές που βρίσκονται υπό τον έλεγχο των κουρδικών δυνάμεων και των τοπικών διοικήσεων στη βόρεια και βορειοανατολική Συρία.

Διάσπαση της αυτονομίας: Ένα καθεστώς μακροχρόνιας μίσθωσης ή στρατιωτικοοικονομικού ελέγχου από την Τουρκία σε βάθος 30 χιλιομέτρων υπονομεύει τη γεωγραφική και πολιτική συνέχιση των περιοχών αυτών.

Δημογραφικές και στρατιωτικές αλλαγές: Η Τουρκία επιδιώκει να απομακρύνει τις ένοπλες κουρδικές οργανώσεις που θεωρεί απειλή για την εθνική της ασφάλεια και να εγκαταστήσει εκ νέου πληθυσμούς εποίκων (όπως κάνει και στην κατεχόμενη Κύπρο) Σύρων προσφύγων αραβικής καταγωγής, μεταβάλλοντας τους συσχετισμούς στην περιοχή.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η τουρκική ηγεσία άρχισαν να θέτουν επίσημα και συστηματικά το ζήτημα της δημιουργίας «ζώνης ασφαλείας» (buffer zone / safe zone) στη βόρεια Συρία από τα πρώτα χρόνια του συριακού εμφυλίου πολέμου, συγκεκριμένα γύρω στο 2011–2013.

Αναλυτικότερα, η εξέλιξη αυτής της ρητορικής και των σχεδιασμών πέρασε από διακριτές φάσεις:

Η αρχική περίοδος (2011–2013): Με την έκρηξη της κρίσης στη Συρία και το τεράστιο κύμα προσφύγων προς την Τουρκία, η Άγκυρα άρχισε να πιέζει τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη διεθνή κοινότητα για τη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας και μιας ζώνης απαγόρευσης πτήσεων (no-fly zone) εντός του συριακού εδάφους.

Ήδη από το 2013, ο Ερντογάν είχε παρουσιάσει συγκεκριμένα σχέδια για ζώνες ασφαλείας στην αμερικανική κυβέρνηση (επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα), προκειμένου να αναχαιτιστεί η ροή προσφύγων και να περιοριστεί η κουρδική παρουσία στα σύνορα.

Η σταδιακή υλοποίηση δια μέσου στρατιωτικών επιχειρήσεων (2016–2019):

Επειδή οι δυτικοί σύμμαχοι δεν αποδέχθηκαν αρχικά την επιβολή μιας τέτοιας ζώνης με διεθνή νομιμοποίηση, η Τουρκία προχώρησε στη συνέχεια σε μοנוμερείς στρατιωτικές επεμβάσεις (όπως η «Ασπίδα του Ευφράτη» το 2016, ο «Κλάδος Ελαίας» στο Afrin το 2018 και η επιχείρηση «Πηγή Ειρήνης» το 2019), δημιουργώντας de facto ελεγχόμενες ζώνες ασφαλείας σε βάθος δεκάδων χιλιομέτρων.

Το «βάθος των 30 χιλιομέτρων»: Η συγκεκριμένη απαίτηση για ζώνη βάθους 30 χιλιομέτρων (που επανέρχεται και στο πρόσφατο δημοσίευμα της Al-Modon) διατυπώθηκε επίσημα από τον Ερντογάν γύρω στα τέλη του 2018 με αρχές του 2019, ως ο βασικός «ασφαλής διάδρομος» που η Άγκυρα αξίωνε να εκκαθαριστεί από τις κουρδικές δυνάμεις (YPG) και να τεθεί υπό τουρκικό έλεγχο.

Συνεπώς, το σχέδιο αυτό δεν είναι τωρινό, αλλά αποτελεί πάγια και σταθερή στρατηγική επιδίωξη της Άγκυρας εδώ και πάνω από μία δεκαετία.