Η εξέγερση των Παζαριών: Γιατί οι έμποροι του Ιράν ηγούνται της μάχης κατά του καθεστώτος

Με το ιρανικό ριάλ να κατακρημνίζεται στα 1,5 εκατομμύριο έναντι του δολαρίου, η τάξη των εμπόρων του Ιράν έβαλε λουκέτο στα θρυλικά παζάρια, ηγούμενη μιας εξέγερσης ενάντια στην οικονομική εξαθλίωση.

Η τρέχουσα εξέγερση στο Ιράν τροφοδοτείται από μια «χρόνια νόσο» φτώχειας, παραμέλησης και μιας καθολικής οικονομικής κατάρρευσης, την οποία η Ισλαμική Δημοκρατία μοιάζει ανήμπορη να θεραπεύσει.

Στα τέλη του 2025, το ιρανικό νόμισμα κατέγραψε ιστορικό χαμηλό, με την ισοτιμία να διαμορφώνεται στα 1,5 εκατομμύριο ριάλ ανά αμερικανικό δολάριο.

Η κατάρρευση αυτή, σε συνδυασμό με έναν πληθωρισμό που εκτινάχθηκε πάνω από το 42%, απογύμνωσε τη μεσαία και την εργατική τάξη από την αγοραστική τους δύναμη.

Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, οι εμβληματικοί έμποροι του Παζαριού της Τεχεράνης -παραδοσιακός πυλώνας της εθνικής οικονομίας- έκλεισαν τα καταστήματά τους, όχι σε ένδειξη πένθους, αλλά ως πράξη ενεργούς διαμαρτυρίας κατά της αποτυχίας του καθεστώτος να εγγυηθεί τη στοιχειώδη σταθερότητα.

Αυτή η οικονομική απόγνωση διαφέρει από τις πολιτικές ή κοινωνικές διαμαρτυρίες του παρελθόντος.

Οι Ιρανοί βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα όπου το ψωμί και το νερό μετατρέπονται σε είδη πολυτελείας.

Κάτοικος της Τεχεράνης, περιγράφοντας τη μεταβολή των δεδομένων, σημείωσε πως «αυτή τη φορά βρίσκονται στον δρόμο οι πωλητές, εκείνοι που κρατούν την οικονομία στα χέρια τους.

»Κάποτε νοιάζονταν μόνο για τον εαυτό τους, αλλά τώρα βλέπουν και τους υπόλοιπους».

Η αντίδραση της κυβέρνησης χαρακτηρίζεται από ένα μείγμα πανικού και απελπισίας.

Ο Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έκανε πρόσφατα δεκτή την παραίτηση του διοικητή της κεντρικής τράπεζας, μόνο και μόνο για να τον αντικαταστήσει με έναν πρώην αξιωματούχο, ο οποίος είχε αποπεμφθεί στο παρελθόν επειδή απέτυχε να επιλύσει την ίδια ακριβώς νομισματική κρίση.

Σε μια σπάνια στιγμή ειλικρίνειας, ο Πεζεσκιάν παραδέχθηκε ενώπιον φοιτητών ότι αισθάνεται ανήμπορος να ανακόψει την κατηφόρα.

Η κυβέρνηση επιχείρησε να ανακόψει τη δυναμική των κινητοποιήσεων κηρύσσοντας εθνική αργία σε 25 επαρχίες, επικαλούμενη το δριμύ ψύχος ως αιτία για το κλείσιμο υπηρεσιών και πανεπιστημίων.

Ωστόσο, οι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι το πρόσχημα του «καιρού» αποτελεί μια απέλπιδα κίνηση για την αποτροπή των συναθροίσεων.

Η οικονομική πίεση επιτείνεται από την επιστροφή των διεθνών κυρώσεων, μετά τη λήξη της δεκαετούς συμφωνίας για τα πυρηνικά.

Καθώς οι επιχειρήσεις πτωχεύουν και το κόστος των τροφίμων αυξάνεται πάνω από 60%, το καθεστώς βρίσκεται εγκλωβισμένο.

Αδυνατεί να βρει τους πόρους για την ανόρθωση της οικονομίας χωρίς μείζονες διπλωματικές υποχωρήσεις, τις οποίες δεν είναι διατεθειμένο να κάνει, αφήνοντας την «κοινωνική βόμβα» της ιρανικής φτώχειας έτοιμη να εκραγεί σε κάθε μεγάλη πόλη.

Αίμα στους δρόμους: Οι ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας ανοίγουν πυρ κατά του πλήθους στις δυτικές επαρχίες

Φονικές συγκρούσεις ξέσπασαν στο δυτικό Ιράν, καθώς οι δυνάμεις ασφαλείας άνοιξαν πυρ εναντίον διαδηλωτών, με αποτέλεσμα τους πρώτους επιβεβαιωμένους θανάτους τόσο αμάχων όσο και ανδρών του καθεστώτος.

Το κύμα των διαδηλώσεων που σαρώνει τη χώρα εισήλθε σε μια νέα, αιματηρή φάση, με αναφορές για θύματα και σφοδρά πυρά σε αρκετές επαρχίες.

Την Πέμπτη 01/01/26, η κατάσταση κλιμακώθηκε δραματικά στην πόλη Λορντεγκάν, όπου οι συμπλοκές μεταξύ της Αστυνομίας και αυτών που τα κρατικά Μέσα Ενημέρωσης χαρακτήρισαν ως «ένοπλους διαδηλωτές», οδήγησαν σε πολλαπλούς θανάτους.

Ενώ το καθεστώς επιχειρεί να παρουσιάσει τη βία ως εξέγερση, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατήγγειλαν ότι οι δυνάμεις ασφαλείας πυροδότησαν τη βία πυροβολώντας απευθείας κατά πλήθους άοπλων πολιτών.

Αυτό σηματοδοτεί μια σημαντική μετατόπιση από τις πρώτες ημέρες των αναταραχών: η μετάβαση από τα οικονομικά αιτήματα στον ανοιχτό πόλεμο στους δρόμους.

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης επιβεβαίωσε ότι ένας μαχητής της παραστρατιωτικής οργάνωσης Μπασίτζ σκοτώθηκε στην πόλη Κοχντάστ.

Σύμφωνα με τις αναφορές τους, διαδηλωτές εκμεταλλεύτηκαν τη λαϊκή αναταραχή για να εξαπολύσουν στοχευμένη επίθεση.

Ωστόσο, ανεξάρτητοι παρατηρητές αφήνουν να εννοηθεί ότι ο μαχητής ενδέχεται να βρέθηκε εν μέσω διασταυρούμενων πυρών κατά τη χαοτική αντίδραση του ίδιου του καθεστώτος.

Περαιτέρω θάνατοι αναφέρθηκαν στην επαρχία του Ισφαχάν, γεγονός που καταδεικνύει ότι η αναταραχή δεν είναι πλέον τοπικού χαρακτήρα, αλλά εξαντλεί τις δυνατότητες του κατασταλτικού μηχανισμού του κράτους.

Στην Τεχεράνη, η κυβέρνηση απάντησε πλημμυρίζοντας τους δρόμους με ισχυρή αστυνομική παρουσία, παρατάσσοντας δυνάμεις σε κάθε κεντρική διασταύρωση για να αποτρέψει τη διολίσθηση της πρωτεύουσας στο απόλυτο χάος.

Αυτή η έξαρση της βίας υποδηλώνει ότι η αρχική απόπειρα του καθεστώτος να κατευνάσει το κοινό μέσω διαλόγου απέτυχε.

Σε αντίθεση με προηγούμενα κινήματα, όπως οι διαδηλώσεις για τη μαντίλα το 2022, η τρέχουσα αναταραχή πυροδοτείται από την ολοκληρωτική κατάρρευση της εθνικής οικονομίας, καθιστώντας το διακύβευμα ζήτημα επιβίωσης για πολλούς Ιρανούς.

Η κυβέρνηση έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή την πάγια τακτική της -το κλείσιμο υπηρεσιών και πανεπιστημίων υπό το πρόσχημα του «ψυχρού καιρού» για να κρατήσει τον κόσμο μακριά από τους δρόμους- όμως η στρατηγική αυτή αποδεικνύεται αναποτελεσματική.

Καθώς κυκλοφορούν φωτογραφίες διαδηλωτών που καίνε ομοιώματα του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, το ψυχολογικό φράγμα του φόβου δείχνει να καταρρέει, αναγκάζοντας το καθεστώς να στηριχθεί σχεδόν αποκλειστικά στη θανατηφόρα ισχύ των Μπασίτζ και των Φρουρών της Επανάστασης για να διατηρήσει τον έλεγχο της εξουσίας.