Ο πρόεδρος της Κυπριακής Ακαδημίας Αχιλλέας Αιμιλιανίδης για τη «γέννηση» του Κυπριακού στα χρόνια του Ελ. Βενιζέλου – Πότε η Βρετανία μάς έδωσε την Κύπρο και η Αθήνα αρνήθηκε

Σε ανάρτησή του στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2026, ο πρόεδρος της Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών και πανεπιστημιακός Αχιλλέας Αιμιλιανίδης αναφέρθηκε στη συμμετοχή του στο συνέδριο για τα 90 χρόνια από τον θάνατο του Ελευθέριου Βενιζέλου, το οποίο διοργάνωσε στην Αθήνα το Ίδρυμα Ιστορίας Ελευθερίου Βενιζέλου.

Αντικείμενο της ομιλίας του ήταν η πολυεπίπεδη σχέση του Κρητικού πολιτικού με την Κύπρο κατά την εικοσαετία 1912-1932.

Όπως σημείωσε ο κ. Αιμιλιανίδης, η περίοδος αυτή ξεκινά το 1912 με τη βολιδοσκόπηση των Βρετανών για την παραχώρηση της Κύπρου στην Ελλάδα, με αντάλλαγμα τη χρήση του λιμανιού του Αργοστολίου σε περίπτωση πολέμου.

Παρότι ο Ελευθέριος Βενιζέλος αντιμετώπισε θετικά την προοπτική αυτή, η πρωτοβουλία δεν τελεσφόρησε από βρετανικής πλευράς.

Στη συνέχεια, υπογράμμισε ότι η σημαντικότερη ιστορικά ευκαιρία για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα παρουσιάστηκε το 1915, όταν η Βρετανία προσέφερε άμεσα το νησί με αντάλλαγμα τη στρατιωτική εμπλοκή της Ελλάδας υπέρ της Σερβίας.

Η πρόταση απορρίφθηκε από την κυβέρνηση Ζαΐμη στο πλαίσιο της πολιτικής ουδετερότητας, αν και θεωρείται βέβαιο ότι ο Βενιζέλος θα την είχε αποδεχθεί, δεδομένης της σταθερής θέσης του υπέρ της εισόδου της χώρας στον Πόλεμο στο πλευρό των Βρετανών.

Παράλληλα, ο πρόεδρος της Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών στάθηκε στις διαπραγματεύσεις της περιόδου 1919-1923, κατά τις οποίες εκδηλώθηκε έντονη σύγκρουση μεταξύ του Βενιζέλου και της ηγεσίας του κυπριακού ελληνισμού.

Ο Βενιζέλος θεωρούσε ανέφικτη την προβολή του κυπριακού αιτήματος στη δεδομένη συγκυρία, καθώς η Βρετανία αποτελούσε τον κύριο υποστηρικτή των ελληνικών εθνικών διεκδικήσεων και δεν υπήρχαν περιθώρια αναζήτησης άλλων ισχυρών συμμάχων.

Με την επάνοδό του στην εξουσία το 1928, ο Βενιζέλος επιδίωξε εκ νέου, χωρίς όμως αποτέλεσμα, μια μονομερή βρετανική προσφορά για την Κύπρο.

Η ένταση με την κυπριακή πλευρά κορυφώθηκε κατά την εξέγερση του 1931, όταν η αυστηρή ρητορική που υιοθέτησε προκάλεσε έντονη πικρία στον ελληνισμό της Κύπρου.

Καταλήγοντας, ο Αχιλλέας Αιμιλιανίδης επεσήμανε μια πτυχή που ενδεχομένως δεν έχει προσεχθεί επαρκώς: ότι η αντιπαράθεση αυτή συνιστά την πρώτη ουσιαστική κρίση για την πρωτοκαθεδρία στη διαχείριση του Κυπριακού ανάμεσα στο εθνικό κέντρο και τον κυπριακό ελληνισμό, μια διαμάχη που, όπως σημειώνει, απέκτησε διαφορετικό περιεχόμενο μετά την ανακήρυξη της κυπριακής ανεξαρτησίας το 1960.

Η ανάρτηση του Αχιλλέα Αιμιλιανίδη:

«Με ιδιαίτερη ευχαρίστηση μίλησα χθες στο συνέδριο για τα 90 χρόνια από τον θάνατο του Ελευθέριου Βενιζέλου που διοργάνωσε το Ίδρυμα Ιστορίας Ελευθερίου Βενιζέλου στην Αθήνα, για τη σχέση του Βενιζέλου με την Κύπρο.

»Ο ρόλος του Βενιζέλου κάλυψε 20 κρίσιμα χρόνια μεταξύ 1912-1932.

»Το 1912 υπήρξε η βολιδοσκόπηση των Βρετανών για παραχώρηση της Κύπρου στην Ελλάδα, με αντάλλαγμα τη χρήση του λιμανιού του Αργοστολίου σε καιρό πολέμου, στην οποία ο Βενιζέλος ήταν θετικός, αλλά η οποία δεν οριστικοποιήθηκε από πλευράς Βρετανίας.

»Στη μεγαλύτερη ιστορικά ευκαιρία για ένωση, το 1915, η Βρετανία πρόσφερε άμεσα την Κύπρο στην Ελλάδα, με αντάλλαγμα την παροχή στρατιωτικής στήριξης από την Ελλάδα υπέρ της Σερβίας, αλλά η κυβέρνηση Ζαϊμη απέρριψε την πρόταση, επιθυμώντας να διατηρήσει την ουδετερότητα στον Πόλεμο.

»Είναι σαφές πως ο Βενιζέλος θα δεχόταν την πρόταση, εφόσον άλλωστε ήταν υπέρ της εισόδου της Ελλάδας στον Πόλεμο υπέρ των Βρετανών.

»Στις διαπραγματεύσεις των ετών 1919-1923 υπήρξε η μεγάλη σύγκρουση του Βενιζέλου με τους ηγέτες του κυπριακού ελληνισμού.

»Ο Βενιζέλος θεωρούσε ότι ήταν ανέφικτο στην παρούσα συγκυρία να τεθεί το κυπριακό αίτημα, σε μια περίοδο που η Βρετανία ήταν ο βασικός υποστηρικτής των ελληνικών θέσεων και κατά την οποία δεν μπορούσε να εξασφαλιστούν άλλοι εξίσου ισχυροί σύμμαχοι.

»Μετά την επάνοδό του στην εξουσία το 1928, ο Βενιζέλος προσπάθησε να εξασφαλίσει μια μονομερή βρετανική προσφορά της Κύπρου, χωρίς όμως αυτό να καταστεί εφικτό.

»Η κυπριακή εξέγερση του 1931 τον έφερε σε νέα σύγκρουση με τους Έλληνες της Κύπρου, με τη σκληρή γλώσσα που χρησιμοποίησε να τους πικράνει.

»Δεν έχει ενδεχομένως προσεχθεί επαρκώς ότι η σύγκρουση του Βενιζέλου και των Ελλήνων της Κύπρου υπήρξε η πρώτη ουσιαστικά κρίση ως προς την πρωτοκαθεδρία στη διαχείριση του Κυπριακού μεταξύ εθνικού κέντρου και κυπριακού ελληνισμού, μια διαμάχη που βέβαια απέκτησε εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο μετά την κυπριακή ανεξαρτησία του 1960».