Ο ρωσικός ιμπεριαλισμός θέλει «εκκλησιαστικά» την Αφρική και την Ουκρανία – Πώς το «ξανθό γένος» προσπαθεί να καταστρέψει το Πατριαρχείο Αλεξάνδρειας

My uncle slid into his booth.
I cannot tell you—how I love this place.
He drained the water glass, noisily clinking his ice.
My uncle hailed from an iceless region.
He had definite ideas about water drinking.
I cannot tell you—all the time. But then he’d try.

Naomi Shihab Nye, “My Uncle’s Favorite Coffee Shop” from Fuel. Copyright © 1998 by Naomi Shihab Nye.

Δικαίως ο επιμελής αναγνώστης της ΚΑΘΕΔΡΑΣ θα αναρωτηθεί, γιατί ο υπογράφων το παρόν σχόλιο ασχολείται πάλι με το ουκρανικό εκκλησιαστικό πρόβλημα, πόσο δε μάλλον που στις 5 Μαΐου 2026 στην αίθουσα τελετών της Συνοδικής Βιβλιοθήκης της Ρωσικής Ορθοδόξου Εκκλησίας στη Μόσχα έγινε η παρουσίαση της ελληνικής εκδόσεως του βιβλίου «Η επανένωση της μητροπόλεως Κιέβου με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία (1676–1686): μελέτες και έγγραφα», η οποία καλείται, «συγκρίνοντας τις πολύ ελλιπείς συλλογές κειμένων στην ελληνική γλώσσα, που έδωσε στη δημοσιότητα το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως (sic), χρειάζεται «αυτός ο πλούτος της ιστορικής κληρονομιάς να καταστεί προσβάσιμος και για τον Έλληνα αναγνώστη, να του δοθεί αυτή η δυνατότητα», όπως δήλωσε ο περιχαρής πρωτοπρεσβύτερος Νικόλαος Μπαλασώφ. (Βλ. εδώ στα ελληνικά)

Με άλλα λόγια, φίλτατε αναγνώστη, επειδή το Οικουμενικό Πατριαρχείο είχε δώσει στη δημοσιότητα «πολύ ελλιπείς συλλογές κειμένων στην ελληνική γλώσσα», το Πατριαρχείο Μόσχας αποφάσισε να συμπληρώσει αυτά τα κενά, που προφανώς συνειδητά άφησε η Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, με κείμενα από τα ρωσικά κρατικά αρχεία, τα οποία μετέφρασαν στα ελληνικά οι κατέχοντες άριστα τόσο την ρωσική, όσο και ελληνική παλαιά γλώσσα μεταφραστές του!

Ο γράφων προτείνει η μελέτη να διανέμεται δωρεάν από τις κατά τόπους διπλωματικές αποστολές της Ρωσικής Ομοσπονδίας (οι ενδιαφερόμενοι να την αποκτήσουν θα είναι πολλοί, μα πάρα πολλοί!), μαζί με την άποψη του περισπούδαστου θεολόγου Andrey Belous, ο οποίος αποδεικνύει ότι, η εισπήδηση της «αγίας Ρωσίας» στο κανονικό έδαφος του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας ήταν απολύτως κανονικά κατοχυρωμένη:

«”Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία εισέβαλε σε ξένη κανονική επικράτεια”. Ίσως.

»Αλλά από πού προέρχεται αυτό το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας “και πάσης Αφρικής”;

»Η Αφρική ήταν ρωμαϊκή επαρχία και εξαρχία με έδρα την Καρχηδόνα, η οποία ποτέ δεν υπάγονταν στον Πάπα της Αιγύπτου. Ούτε στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως.

»Επομένως όλα αυτά είναι μια ανακατανομή ξένου εδάφους, την οποία πραγματοποίησε τη δεκαετία του ’20 ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Μελέτιος κατά τη μετάβασή του στην Αλεξανδρινή Καθέδρα. Φυσικά, μη κανονική.

»Η Αφρική ήταν και παραμένει κανονική επικράτεια της Καρχηδόνας ως μέρος της Ρωμαϊκής Εκκλησίας ή ως αυτοκέφαλη αρχιεπισκοπή.

»Διαφωνούσαν για αυτό για πολύ καιρό και επίμονα. Αλλά εκεί δεν υπήρχαν καθόλου Αιγύπτιοι Έλληνες.

»Εν ολίγοις, όλα έγιναν όπως συνήθως. Αρχικά οι μεν κήρυξαν ως δική τους επικράτεια ό,τι “κειτόταν αφύλακτο”, και στη συνέχεια διείσδυσαν εκεί και οι δε.

»Χαρακτηριστικό είναι ότι, και οι μεν και οι δε αγνοούν εξίσου την κληρονομιά της Εκκλησίας της Καρχηδόνας.

»Αν ήμουν πατριάρχης, θα δημιουργούσα οπωσδήποτε τον τίτλο “Καρχηδόνος και πάσης Αφρικής”.

»Για να υπενθυμίζω στους Έλληνες ότι τα δικαιώματά τους στην κανονική επικράτεια τα επινόησαν οι ίδιοι. Πριν από εκατό χρόνια. Περίπου έτσι θα δικαιολογούσα τη δημιουργία του εξαρχάτου».

Εδώ ταιριάζει απολύτως το «μωραίνει Κύριος ον βούλεται απολέσαι», εφόσον παρ’ όλες τις φιλότιμες προσπάθειες που καταβάλλει η «γ΄ Ρώμη» για να πείσει -urbi et orbi- ότι η Ουκρανία ήταν και παραμένει δική της, η εκκλησιαστική της οργάνωση στο Κίεβο έχει ήδη περάσει το σημείο χωρίς επιστροφή.

Αυτή ακριβώς την άποψη εκφράζει με σαφήνεια ο Αρχιεπίσκοπος Σιλβέστρος (Στρόιτσεφ), πρύτανης της Θεολογικής Ακαδημίας του Κιέβου σε μια αποκαλυπτική συνέντευξή του στην σερβική ιστοσελίδα VREME με τίτλο «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε την αυτοαπομόνωση» (Ne smemo dozvoliti samoizolaciju).

Στην ερώτηση της δημοσιογράφου Jelena Jorgačević για το ποιες είναι οι σχέσεις της Εκκλησίας του με το Πατριαρχείο Μόσχας και με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ο Αρχιεπίσκοπος Σιλβέστρος υπογραμμίζει ότι:

«Σήμερα, η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει επαφές με τη Μόσχα, αλλά ταυτόχρονα δεν έχουμε επαφές ούτε με την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως.

»Προσωπικά θεωρώ ότι αυτή είναι μια πολύ επικίνδυνη κατάσταση, καθώς απειλούμαστε με σταδιακή αυτοαπομόνωση.

»Αυτό δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να επιτραπεί. Γι’ αυτό και έχω ήδη εκφραστεί δημοσίως σε αρκετές περιπτώσεις, λέγοντας ότι η Εκκλησία μας θα μπορούσε εύκολα να ξεκινήσει έναν εκκλησιαστικό-διπλωματικό διάλογο με την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως, ώστε να μάθουμε τουλάχιστον να ακούμε και να κατανοούμε ο ένας τον άλλον και να αρχίσουμε την αναζήτηση μιας διεξόδου από αυτό το αδιέξοδο.

»Πιστεύω ότι, η ίδια η ουσία της προσεγγίσεως της Εκκλησίας σε σύνθετα κανονικά ζητήματα είναι να αναζητήσει μια διέξοδο από τις διαιρέσεις και όχι να τις εμβαθύνει και να τις παγιώνει».

(…)

«Πρώτα απ’ όλα, είναι προφανές για μένα», απαντά ο Πρύτανης της Θεολογικής Ακαδημίας του Κιέβου στην ερώτηση της δημοσιογράφου σχετικά με μια πιθανή λύση του προβλήματος, ότι έχουμε ήδη περάσει το «σημείο χωρίς επιστροφή» στις σχέσεις μας με το Πατριαρχείο της Μόσχας και δεν μπορεί να γίνεται λόγος για την επιστροφή της Εκκλησίας μας στη δικαιοδοσία του.

»Δεν χρειάζεται να είναι κανείς προφήτης για να συνειδητοποιήσει ότι, πρώτα από όλα, η Εκκλησία της Ρωσίας, υποστηρίζοντας τον πόλεμο κατά της Ουκρανίας, έχει χάσει τον σεβασμό του ουκρανικού λαού.

»Και αν αυτό ισχύει, τότε, δεύτερον, πιστεύω ότι η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, ως αυτοκέφαλη Εκκλησία, πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να οικοδομήσει ένα νέο είδος σχέσεων με τις άλλες τοπικές Εκκλησίες. Απλά δεν έχουμε άλλη επιλογή».

«Σήμερα, συνεχίζει ο Αρχιεπίσκοπος Σιλβέστρος, η Εκκλησία μας λειτουργεί ως μια εντελώς ανεξάρτητη Εκκλησία.

»Ιδρύουμε επαρχίες και χειροτονούμε επισκόπους, παρασκευάζουμε το δικό μας ιερό μύρο και ανοίγουμε ενορίες στο εξωτερικό, όπου κατοικούν σήμερα εκατομμύρια Ουκρανοί.

»Το μόνο που χρειάζεται είναι αυτή η ανεξαρτησία να αναγνωριστεί και από τις άλλες τοπικές Εκκλησίες.

»Εντούτοις είναι σαφές ότι εδώ υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα, δεδομένου ότι η Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως, καθώς και αρκετές κατά τόπους Εκκλησίες, θεωρούν ότι στην Ουκρανία ήδη υπάρχει μια αυτοκέφαλη Εκκλησία, η Ορθόδοξη Εκκλησία Ουκρανίας.

»Όμως ακριβώς για αυτόν τον λόγο, προκειμένου δηλαδή να βρεθεί μια βιώσιμη μορφή υπάρξεως της Ορθοδοξίας στην Ουκρανία στο μέλλον, είναι απαραίτητο να ξεκινήσει μια νηφάλια και ανοιχτή συζήτηση για το θέμα αυτό με τις άλλες κατά τόπους Εκκλησίες.

»Όσο περισσότερο αρνούμαστε όλοι μας μια τέτοια συζήτηση, τόσο πιο περίπλοκη θα είναι η επίλυση αυτού του προβλήματος στο μέλλον».

Βεβαίως ο πρύτανης της Θεολογικής Ακαδημίας δεν έκρυψε ότι η Εκκλησία του δέχεται πιέσεις από το κράτος. Συγκεκριμένα τόνισε τα εξής:

«Πράγματι, στη διάρκεια του πολέμου οι σχέσεις της Εκκλησίας μας με το ουκρανικό κράτος έχουν γίνει σημαντικά πιο περίπλοκες.

»Η επιδείνωση αυτών των σχέσεων ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2022 και κορυφώθηκε με την ψήφιση του νόμου “Περί Προστασίας της Συνταγματικής Τάξεως στον Τομέα των Δραστηριοτήτων των Θρησκευτικών Οργανώσεων” τον Αύγουστο του 2024.

»Ο νόμος αυτός συχνά αποκαλείται από τους δημοσιογράφους “νόμος απαγόρευσης της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας” (ΟΟΕ), όμως αυτό δεν είναι σωστό.

»Ο νόμος αυτός απαγορεύει τις δραστηριότητες της Εκκλησίας της Ρωσίας στην Ουκρανία, αλλά ταυτόχρονα θεσπίζει και μια διαδικασία απαγορεύσεως των δραστηριοτήτων εκείνων των θρησκευτικών οργανώσεων που συνδέονται με την Εκκλησία της Ρωσίας, υπάγονται σε αυτήν ή αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της.

»Ακριβώς σε αυτό το σημείο οι θέσεις των κρατικών Αρχών και της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αποκλίνουν σημαντικά.

(…)

»Συνεπώς ναι, υπάρχει μια σύγκρουση μεταξύ της Εκκλησίας μας και του κράτους.

»Ωστόσο προσωπικά δεν πιστεύω ότι μπορεί κανείς να μιλήσει για κρατικά ενορχηστρωμένη δίωξη της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

»Ο όρος “δίωξη” παραπέμπει στην σοβιετική περίοδο, όταν το κράτος δήλωνε ανοιχτά τον αθεϊστικό του χαρακτήρα και στόχευε στην καταστροφή της Εκκλησίας, και μάλιστα της ίδιας της θρησκείας, ενώ οι ιερείς εξοντώνονταν ως κοινωνική ομάδα.

»Το σύγχρονο ουκρανικό κράτος δεν ασκεί αθεϊστική προπαγάνδα, ούτε απαγορεύει την άσκηση της θρησκείας.

»Ωστόσο στην τρέχουσα κατάσταση των τεταμένων σχέσεων μεταξύ της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και του κράτους, και ως αποτέλεσμα της διαμορφώσεως μιας αρνητικής εικόνας της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας σε ένα τμήμα της κοινωνίας, για την οποία ευθύνονται συγκεκριμένες πολιτικές δυνάμεις, μπορεί να γίνει λόγος για την ύπαρξη διακρίσεων σε βάρος της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

»Έχω ήδη πει πως πιστεύω ότι, η περαιτέρω παραμονή της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο Πατριαρχείο της Μόσχας έχει απλώς καταστεί αδύνατη.

»Ως εκ τούτου προσωπικά πιστεύω ότι η Εκκλησία μας πρέπει να επιδιώξει τη συναίνεση με το κράτος».

Βεβαίως ο Αρχιεπίσκοπος Σιλβέστρος δεν παρέλειψε να αναφερθεί λεπτομερώς και στις συχνές επιθέσεις που δέχονται οι τοπικές κοινότητες της υπό τον Ονούφριο ορθοδόξου οργανώσεως, τονίζοντας ιδιαίτερα τις περιπτώσεις της αναγκαστικής επιστρατεύσεως κληρικών της Εκκλησίας του, σε αντίθεση με ότι συμβαίνει με τους κληρικούς της υπό τον Επιφάνιο κανονικής Εκκλησίας.

Εντούτοις ο Πρύτανης της Θεολογικής Ακαδημίας, σε αντίθεση με τις, σχεδόν, υστερικές διαμαρτυρίες του Πατριαρχείου Μόσχας τονίζει ότι:

«Επομένως, στις σχέσεις μεταξύ της Εκκλησίας μας και του κράτους υπάρχουν πολλά ανοικτά και δύσκολα ζητήματα.

»Παρ’ όλα αυτά, επιθυμώ να τονίσω για άλλη μια φορά ότι, δεν πρέπει να επιδιώκουμε την αντιπαράθεση, αλλά να αναζητούμε τρόπους αμοιβαίας κατανόησης, παρόλο που η επικοινωνία με τους κρατικούς αξιωματούχους είναι συχνά εξαιρετικά δύσκολη και τεταμένη».

Η πείσμων εμμονή των ακραίων ομάδων τόσο της υπό τον Μητροπολίτη Επιφάνιο Εκκλησίας, όσο και της εκκλησιαστικής οργανώσεως του Ονουφρίου στην απόρριψη κάθε είδους διαλόγου, η οποία με τη σειρά της αποκλείει την οποιαδήποτε ειρηνευτική πρωτοβουλία ακόμα και εκ μέρους μιας τρίτης πλευράς, είναι αυτή που εμποδίζει την εύρεση διεξόδου από το χρονίζων αδιέξοδο.

Την ύπαρξη της «ομάδας των αδιαλλάκτων» εντός της υπό τον μητροπολίτη μητροπόλεως Κιέβου Ονούφριο, παραδέχεται στη συνέντευξή του ο Αρχιεπίσκοπος Σιλβέστρος, τονίζοντας ότι, η άρνησή τους να αποδεχθούν το καταφανές, δηλαδή την πλήρη υποστήριξη εκ μέρους του πατριάρχη Κυρίλλου της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία (σ.σ. σύμφωνα με το δημοσίευμα του POLITICO η ΕΕ εξετάζει την επιβολή κυρώσεων εναντίον του προκαθημένου του «ρωσικού κόσμου» – Βλ. εδώ), καθιστά εξαιρετικά δύσκολη έως αδύνατη την προσέγγιση των δυο εκκλησιαστικών οργανώσεων.

Φυσικά ο πρύτανης της Θεολογικής Ακαδημίας του Κιέβου δεν διευκρινίζει τους λόγους, για τους οποίους ο μητροπολίτης Ονούφριος δεν τολμά ή δεν θέλει να έλθει σε πλήρη ρήξη με την Εκκλησία της Ρωσίας, εφόσον εμμένει στη διατήρηση της εξής διατυπώσεως του πρώτου άρθρου του νέου Καταστατικού:

«1. Η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία είναι αυτόνομη και ανεξάρτητη όσον αφορά στη διοίκηση και στη δομή της, σύμφωνα με την Επιστολή του Πατριάρχη Μόσχας και πάσης Ρωσίας Αλεξίου Β΄ της 27ης Οκτωβρίου 1990».

Είναι σαφές ότι το ουκρανικό εκκλησιαστικό ζήτημα θα παραμείνει σε αυτή τη λιμνάζουσα κατάσταση, ανεξαρτήτως από την έκβαση της συγκρούσεως μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Με άλλα λόγια, ακόμα και αν στα πλαίσια μιας συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου ανακληθούν όλοι οι περιορισμοί στη λειτουργία της μητροπόλεως Κιέβου του Ονουφρίου, οι δυο Εκκλησίες θα παραμείνουν χωρισμένες έως ότου η φθορά του χρόνου δώσει τη δική της λύση…